بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
ایرانیان خارج از کشور

فروش ملک در ایران از خارج از کشور

وکالت‌نامهٔ فروش چه باید داشته باشد، انتقال کجا ثبت می‌شود و قانون‌های تازه چه چیزی را عوض کرده‌اند.

قانون مدنی، قانون ثبت، قانون ۱۴۰۳
بدون عدد و تعرفهٔ حدسی
بازبینی ۲۵ آبان ۱۴۰۵

بدون سفر به ایران می‌شود ملک فروخت؟

پاسخ کوتاه: مالک می‌تواند به شخص مورد اعتمادش وکالت فروش بدهد. وکالت‌نامه در سفارت یا کنسولگری ایران امضا می‌شود و اختیار فروش باید صریح در آن نوشته شود. خود انتقال باید به‌صورت رسمی ثبت شود، چون طبق مادهٔ ۲۲ قانون ثبت، دولت فقط کسی را مالک می‌شناسد که ملک در دفتر املاک به نام او ثبت شده است.

مراحل تنظیم وکالت‌نامه در راهنمای وکالت‌نامه از خارج از کشور آمده است.

در وکالت‌نامهٔ فروش چه بنویسیم؟

  • اختیار فروش صریح باشد. مادهٔ ۶۶۱ قانون مدنی: «در صورتی که وکالت مطلق باشد فقط مربوط به اداره کردن اموال موکل خواهد بود.»
  • گرفتن پول جداست. مادهٔ ۶۶۵: «وکالت در بیع وکالت در قبض ثمن نیست مگر اینکه قرینه قطعی دلالت بر آن کند.» اگر می‌خواهید وکیل بهای ملک را هم بگیرد، آن را صریح بنویسید؛ اگر نمی‌خواهید، روش پرداخت به خودتان را مشخص کنید.
  • مصلحت موکل. مادهٔ ۶۶۷: «وکیل باید در تصرفات و اقدامات خود مصلحت موکل را مراعات نماید و از آنچه که موکل بالصراحه به او اختیار داده یا بر حسب قرائن و عرف و عادت داخل اختیار او است تجاوز نکند.» رأی وحدت رویهٔ ۸۴۷ عبارت «به هر قیمت» را بر قیمت متعارف حمل کرده است (متن و توضیح رأی).
  • عزل. مادهٔ ۶۷۹: «موکل می‌تواند هر وقت بخواهد وکیل را عزل کند مگر اینکه وکالت وکیل و یا عدم عزل در ضمن عقد لازمی شرط شده باشد.» مادهٔ ۶۸۰: «تمام اموری که وکیل قبل از رسیدن خبر عزل به او در حدود وکالت خود بنماید، نسبت به موکل نافذ است.»

وکالت بلاعزل برای انتقال ملک

تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول دربارهٔ وکالت بلاعزلی که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می‌شود می‌گوید: «میزان مالیات، حق­الثبت و حق التحریر بر تنظیم وکالت بلاعزل انتقال مالکیت در خصوص اموال غیرمنقول موضوع این ماده در دفاتر اسناد رسمی معادل تنظیم سند رسمی انتقال ملک است و چنانچه ظرف نه ماه از تاریخ تنظیم وکالتنامه، اموال مذکور منتقل شود، سند رسمی انتقال بدون نیاز به پرداخت مجدد مالیات نقل و انتقال ملک و حق الثبت تنظیم می شود.»

این تبصره از وکالت‌نامه‌ای حرف می‌زند که «در دفاتر اسناد رسمی» تنظیم می‌شود. اینکه دربارهٔ وکالت‌نامهٔ کنسولی چطور اجرا می‌شود در منابع بررسی‌شده نیامده بود.

چرا انتقال باید رسمی ثبت شود؟

مادهٔ ۲۲ قانون ثبت: «همین که ملکی مطابق قانون در دفتر املاک به ثبت رسید دولت فقط کسی را که ملک به اسم او ثبت شده و یا کسی را که ملک مزبور به او‌ منتقل گردیده و این انتقال نیز در دفتر املاک به ثبت رسیده یا اینکه ملک مزبور از مالک رسمی ارثاً به او رسیده باشد مالک خواهد شناخت.»

مادهٔ ۴۶: «ثبت اسناد اختیاری است مگر در موارد ذیل: ۱- کلیه عقود و معاملات راجع به عین یا منافع املاکی که قبلاً در دفتر املاک ثبت شده باشد. ۲- کلیه معاملات راجع به حقوقی که قبلاً در دفتر املاک ثبت شده است.» و مادهٔ ۴۸: «سندی که مطابق مواد فوق باید به ثبت برسد و به ثبت نرسیده در هیچ یک از ادارات و محاکم پذیرفته نخواهد شد.»

قانون الزام به ثبت رسمی (۱۴۰۳)

مادهٔ ۱ این قانون دامنهٔ ثبت اجباری را گسترده‌تر کرده است: «یکسال پس از راه­اندازی رسمی «سامانه ساماندهی اسناد غیررسمی» موضوع ماده (۱۰) این قانون، هر عمل حقوقی اعم از عقد و ایقاع که موضوع یا نتیجه آن انتقال مالکیت عین یا انتقال حق انتفاع (اعم از عمری یا رقبی برای مدت بیش از دوسال) یا انتقال حق ارتفاق اموال غیرمنقول ­باشد و وقف و نیز انعقاد عقد رهن در خصوص آنها و انعقاد عقود مفید انتقال منافع اموال مذکور برای مدت بیش از دو سال و اجاره به شرط تملیک و هر نوع پیش­فروش ساختمان اعم از اینکه به صورت سهمی از کل عرصه و یا اعیان باشد و تعهد به انجام کلیه اعمال حقوقی مذکور، باید در سامانه ثبت الکترونیک اسناد به ثبت برسد»

ضمانت اجرای آن هم روشن است: «در غیر این صورت دعاوی راجع به اعمال حقوقی مذکور که ثبت نشده باشد و ادله راجع به آنها، در بخشی که مفید موارد مذکور است، نزد مراجع قضائی، شبه قضائی و داوری قابل استماع نبوده و فاقد اعتبار است».

دربارهٔ زمان اجرا، در اعلان رسمی راه‌اندازی سامانه آمده است: «برای کلیه املاکی که در بازه زمانی 1396/1/1 الی 1405/2/31 سند رسمی حدنگار برای آن ها صادر شده است، راه اندازی رسمی در تاریخ 1405/3/1 خواهد بود؛»

زمان اجرای این قانون برای همهٔ ملک‌ها یکی نیست و به وضعیت سند هر ملک بستگی دارد. این صفحه برای ملک شما تاریخ تعیین نمی‌کند؛ وضعیت را از دفتر اسناد رسمی یا ادارهٔ ثبت بپرسید.

طبق مادهٔ ۲ همان قانون: «دفاتر اسناد رسمی مکلفند به درخواست طرفین معامله، اسناد مربوط به قراردادهای خصوصی اشخاص در خصوص اموال غیرمنقول از قبیل تعهد به بیع، قولنامه، مبایعه نامه و امثال آن را تنظیم و ثبت نمایند.» توضیح بیشتر در راهنماهای ملکی و تبدیل قولنامه به سند رسمی.

دعوا، تابعیت دوم و ترک تابعیت

  • دعوای ملک کجا مطرح می‌شود؟ مادهٔ ۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی: «دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول اعم از دعاوی مالکیت، مزاحمت، ممانعت از حق، تصرف عدوانی و سایر حقوق راجع به آن در‌دادگاهی اقامه می‌شود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع است، اگرچه خوانده در آن حوزه مقیم نباشد.»
  • قانون حاکم بر ملک. مادهٔ ۹۶۶ قانون مدنی: «تصرف و مالکیت و سایر حقوق بر اشیای منقول یا غیر‌منقول تابع قانون مملکتی خواهد بود که آن اشیا در آنجا واقع می‌باشند معذلک‌ حمل و نقل شدن شیئی منقول از مملکتی به مملکت دیگر نمی‌تواند به حقوقی که ممکن است اشخاص مطابق قانون محل وقوع اولی شیئی نسبت به آن تحصیل کرده باشند خللی وارد آورد.»
  • دارندگان تابعیت دوم. متن فعلی مادهٔ ۹۸۹ قانون مدنی: «هر تبعه ایرانی که بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ 1280 شمسی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد تبعیت خارجی او‌ کان‌لم‌یکن بوده و تبعه ایران شناخته می‌شود و از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن‌های ایالتی و ولایتی و ‌بلدی و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود.» جمله‌ای که در متن قدیمی دربارهٔ فروش اموال غیرمنقول این اشخاص بود حذف شده است. مادهٔ ۱۳ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور: «در ماده (989) قانون مدنی مصوب 1313/11/27 با اصلاحات و الحاقات بعدی، عبارت «ولی در عین حال کلیه اموال غیر منقوله او با نظارت مدعی العموم محل به فروش رسیده و پس از وضع مخارج فروش قیمت آن به او داده خواهد شد و بعلاوه» حذف و حرف «و» قبل از عبارت «از اشتغال» اضافه می شود.» بسیاری از نوشته‌های قدیمی‌تر هنوز متن پیشین را نقل می‌کنند.
  • ترک رسمی تابعیت. بند ۳ مادهٔ ۹۸۸ قانون مدنی یکی از شرط‌های ترک تابعیت را چنین می‌گوید: «قبلاً تعهد نمایند که در ظرف یک سال از تاریخ ترک تابعیت حقوق خود را بر اموال غیر‌منقول که در ایران دارا می‌باشند و یا ممکن است‌ بالوراثه دارا شوند ولو قوانین ایران اجازه تملک آن را به اتباع خارجه بدهد به نحوی از انحا به اتباع ایرانی منتقل کنند». این بند فقط دربارهٔ کسی است که رسماً تابعیت ایران را ترک می‌کند.

آنچه این صفحه نمی‌گوید

  • مالیات، حق‌الثبت و حق‌التحریر انتقال: عددی نیامده، چون منبع رسمی روز برای آن بررسی نشد. صفحهٔ هزینهٔ انتقال سند را ببینید.
  • مراحل و استعلام‌های دفترخانه و مدت آن‌ها.
  • امضای از راه دور یا الکترونیک فروشنده.
  • انتقال پول فروش به خارج و مقررات ارزی.

راهنماهای مرتبط

وکالت‌نامه از خارج از کشور

مراحل میخک و نکته‌های متن وکالت‌نامه. راهنما ←

طلاق از خارج از کشور

دادگاه صالح، وکالت در طلاق و ثبت طلاق. راهنما ←

انحصار وراثت از خارج

گواهی حصر وراثت وقتی وارث یا متوفی خارج است. راهنما ←

انواع سند ملک

تک‌برگ، قولنامه و سند رسمی. راهنما ←

همهٔ راهنماهای این مجموعه: امور حقوقی ایرانیان خارج از کشور.

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون مدنی، مواد ۶۶۱، ۶۶۵، ۶۶۷، ۶۷۹، ۶۸۰، ۹۶۶، ۹۸۸ و ۹۸۹ (اصلاحی ۱۴۰۴)؛ قانون ثبت اسناد و املاک، مواد ۲۲، ۴۶ و ۴۸؛ قانون آیین دادرسی مدنی، مادهٔ ۱۲.
  • قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳)، مواد ۱ و ۲ و اعلان راه‌اندازی سامانه — متن در مرکز پژوهش‌های مجلس
  • قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (۱۴۰۴)، مادهٔ ۱۳ — متن
  • رأی وحدت رویهٔ ۸۴۷ هیئت عمومی دیوان عالی کشور (۱۴۰۳/۰۲/۲۵).

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

از خارج از کشور چطور ملکم را در ایران بفروشم؟
با وکالت. وکالت‌نامه را در سفارت یا کنسولگری ایران امضا می‌کنید و اختیار فروش را صریح در آن می‌نویسید؛ وکیل انتقال را در ایران به‌صورت رسمی ثبت می‌کند.
وکیلی که وکالت فروش دارد می‌تواند پول ملک را هم بگیرد؟
مادهٔ ۶۶۵ قانون مدنی می‌گوید وکالت در بیع وکالت در قبض ثمن نیست، مگر اینکه قرینهٔ قطعی بر آن دلالت کند. پس اگر می‌خواهید وکیل پول را بگیرد، آن را صریح در وکالت‌نامه بنویسید.
اگر وکیل ملک را خیلی ارزان بفروشد چه می‌شود؟
طبق مادهٔ ۶۶۷ قانون مدنی وکیل باید مصلحت موکل را رعایت کند. رأی وحدت رویهٔ ۸۴۷ دیوان عالی کشور می‌گوید فروش به قیمتی که عرفاً ثمن بخس و غیرقابل‌قبول باشد، حتی با عبارت «به هر قیمت» در وکالت‌نامه، بدون تنفیذ موکل محکوم به بطلان است.
کسی که تابعیت دوم دارد می‌تواند ملکش را در ایران نگه دارد؟
متن فعلی مادهٔ ۹۸۹ قانون مدنی چنین شخصی را تبعهٔ ایران می‌شناسد. جمله‌ای که در متن قدیمی از فروش اموال غیرمنقول او حرف می‌زد، با مادهٔ ۱۳ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (۱۴۰۴) حذف شده است.
قولنامهٔ عادی برای فروش ملک کافی است؟
طبق مادهٔ ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، پس از اجرایی شدن آن برای هر ملک، دعاوی راجع به انتقال ثبت‌نشده نزد مراجع قضایی قابل استماع نیست. زمان اجرا برای هر ملک فرق می‌کند؛ وضعیت ملک خود را از دفتر اسناد رسمی بپرسید.

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب