بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
ایرانیان خارج از کشور

انحصار وراثت از خارج از کشور

گواهی حصر وراثت را چه مرجعی می‌دهد، قانون چه مراحلی گفته و اگر فوت در خارج رخ داده باشد چه باید کرد.

قانون امور حسبی و قانون ۱۴۰۲
صفحه‌های رسمی وزارت امور خارجه
بازبینی ۲۵ آبان ۱۴۰۵

وارث مقیم خارج چه کار کند؟

پاسخ کوتاه: طبق مادهٔ ۶ قانون مدنی، ارث اتباع ایران تابع قانون ایران است، حتی اگر مقیم خارج باشند. گواهی انحصار وراثت را مرجع قضایی در ایران صادر می‌کند و وارثی که خارج است می‌تواند برای پیگیری آن به وکیل یا یکی از بستگان وکالت بدهد.

مراحل وکالت دادن در راهنمای وکالت‌نامه از خارج از کشور آمده است. اگر متوفی در خارج فوت کرده، ابتدا باید فوت او ثبت شود (پایین همین صفحه).

قانون چه مراحلی گفته است؟

قانون امور حسبی، با اصلاحات سال ۱۳۷۴.

  1. درخواست کتبی. مادهٔ ۳۶۰: «در صورتی که وراث متوفی یا سایر اشخاص ذینفع بخواهند تصدیق انحصار وراثت تحصیل کنند درخواست‌نامه کتبی مشتمل بر نام و‌مشخصات درخواست‌کننده و متوفی و ورثه و اقامتگاه آنها و نسبت بین متوفی و وارث تنظیم نموده به دادگاه تسلیم می‌نماید.»
  2. آگهی. مادهٔ ۳۶۱ (اصلاحی ۱۳۷۴): «دادگاه رسیدگی‌کننده درخواست متقاضی را یک نوبت در روزنامه کثیرالانتشار یا محلی آگهی می‌نماید.» برای ترکه‌هایی که ارزششان از حدی که قانون تعیین کرده کمتر است، مادهٔ ۳۶۴ آگهی را لازم نمی‌داند؛ مبلغ روز را از مرجع رسیدگی بپرسید.
  3. صدور گواهی. مادهٔ ۳۶۲ (اصلاحی ۱۳۷۴): «پس از انقضای یک ماه از تاریخ نشر آگهی در صورتی که معترضی نبود دادگاه تمام ادله و اسناد درخواست‌کننده تصدیق را از برگ شناسنامه‌و گواهی گواه و غیره در نظر گرفته، تصدیقی مشعر بر وراثت و تعیین تعداد وراث و نسبت آنها به متوفی صادر می‌نماید».
  4. تعیین سهم‌ها. مادهٔ ۳۷۲: «در تصدیق انحصار وراثت باید نسبتی که وارث یا ورثه به مورث خود دارند از متروکات به نحو اشاعه معین شود.»

کدام مرجع؟

قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ این کار را در صلاحیت دادگاه صلح گذاشته است. در مادهٔ ۱۲ آن، زیر عنوان «صلاحیت های دادگاه صلح به شرح زیر است:» بند ۶ چنین است: «حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن».

دربارهٔ محل رسیدگی، مادهٔ ۱۶۳ قانون امور حسبی می‌گوید: «امور راجع به ترکه با دادگاه بخشی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزه آن دادگاه بوده و اگر متوفی در ایران اقامتگاه نداشته‌با دادگاهی است که آخرین محل سکنای متوفی در حوزه آن دادگاه بوده.» «دادگاه بخش» اصطلاح سال ۱۳۱۹ است.

اگر آخرین اقامتگاه متوفی خارج از ایران بوده، متن‌های قدیمی راه‌حل یکسانی نمی‌دهند و در منابع بررسی‌شده روشن نبود امروز کدام ملاک است. همچنین اینکه درخواست را می‌توان مستقیم از خارج ثبت کرد یا نه، تأیید نشد. در این دو مورد پیش از اقدام با وکیل مشورت کنید.

اگر متوفی خارج از ایران فوت کرده باشد

مادهٔ ۲۲ قانون ثبت احوال: «وفات ایرانیان در خارج از کشور به ماموران کنسولی محل اقامت یا به نزدیکترین ماموران کنسولی ایران یا به سازمان ثبت احوال کشور اعلام می‌شود.» مادهٔ ۲۵: «مهلت اعلام وفات ده روز از تاریخ وقوع یا وقوف بر آن است.»

سامانهٔ آشنایی با خدمات کنسولی وزارت امور خارجه: «نزدیکان متوفی می توانند باستناد ماده 22 قانون ثبت احوال با در دست داشتن مدارک ذیل به نزدیکترین نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور مراجعه و نسبت به ثبت رسمی فوت اقدام نمایند». همان صفحه می‌گوید: «ثبت واقعه فوت رایگان می باشد».

راهنمای پرسش‌های متداول میخک دربارهٔ ثبت این درخواست می‌گوید: «برای ثبت درخواست فوت، .بایستی این درخواست بر روی پروفایل متوفی درج گردد».

با گواهی انحصار وراثت چه می‌شود کرد؟

  • مطالبهٔ ترکه و طلب‌های متوفی. مادهٔ ۳۷۰: «اشخاصی که تصدیق انحصار وراثت تحصیل کرده‌اند می‌توانند مطابق تصدیق نامبرده ترکه و مطالبات متوفی را از کسانی که مدیون یا‌متصرف مال متوفی هستند مطالبه نمایند.»
  • ثبت ملک به نام ورثه. مادهٔ ۳۷۴: «در صورتی که ورثه بخواهند ملک غیر منقولی که به نام مورث ثبت شده است به نام آنها ثبت گردد باید تصدیق انحصار وراثت یا‌رونوشت گواهی شده آن را که مشتمل بر تعیین سهام باشد به اداره ثبت تسلیم نمایند.»
  • درج در دفتر الکترونیک املاک. تبصرهٔ ۳ مادهٔ ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول: «مرجع صدور گواهی حصر وراثت مکلف است، پس از صدور گواهی مذکور، یک نسخه از آن را به صورت آنی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد جهت درج در دفتر الکترونیک املاک بارگذاری نماید.»

برای فروش ملک موروثی از راه دور، راهنمای فروش ملک از خارج از کشور را ببینید. دربارهٔ مالیات بر ارث، صفحهٔ مالیات بر ارث و برای سهم هر وارث ماشین‌حساب ارث را ببینید.

سامانهٔ قضایی ویژهٔ ایرانیان خارج از کشور

مادهٔ ۶ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (مصوب ۱۴۰۴/۷/۲۳ مجلس) می‌گوید: «قوه قضائیه مکلف است ظرف سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، سامانه ای ویژه برای ایرانیان مقیم خارج از کشور ایجاد نماید تا از طریق آن بتوانند: الف ـ دادخواست ها، شکواییه ها و اعتراض های خود را در مراجع صالح قضائی و دیوان عدالت اداری ثبت و پیگیری کنند؛»

آیین‌نامهٔ «نحوهٔ ارائهٔ خدمات الکترونیک قضایی به ایرانیان خارج از کشور» (مصوب ۱۴۰۵/۶/۳۰ رئیس قوهٔ قضاییه) هم می‌گوید: «مرکز ظرف سه ماه پس از ابلاغ آئین نامه با ایجاد سامانه، خدمات الکترونیکی ذیل را به ایرانیان خارج از کشور ارائه نماید: الف ـ ثبت و پیگیری الکترونیکی دادخواست، درخواست، شکوائیه، لایحه و اعتراض در مراجع صالح قضایی و دیوان عدالت اداری؛»

این دو متن تکلیف قانونی را می‌گویند. نشانی این سامانه و اینکه در عمل راه‌اندازی شده یا نه، در منابعی که برای این صفحه بررسی شد نیامده بود؛ پیش از هر اقدامی وضعیت روز را از مرجع رسمی بپرسید.

راهنماهای مرتبط

وکالت‌نامه از خارج از کشور

مراحل میخک و نکته‌های متن وکالت‌نامه. راهنما ←

طلاق از خارج از کشور

دادگاه صالح، وکالت در طلاق و ثبت طلاق. راهنما ←

فروش ملک از خارج

انتقال ملک در ایران با وکالت. راهنما ←

گواهی انحصار وراثت

راهنمای عمومی داخل کشور. راهنما ←

همهٔ راهنماهای این مجموعه: امور حقوقی ایرانیان خارج از کشور.

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون امور حسبی، مواد ۱۶۳، ۳۶۰، ۳۶۱ و ۳۶۲ (اصلاحی ۱۳۷۴/۴/۱۸)، ۳۶۴، ۳۷۰، ۳۷۲ و ۳۷۴.
  • قانون شوراهای حل اختلاف (۱۴۰۲)، مادهٔ ۱۲ — متن در مرکز پژوهش‌های مجلس
  • قانون ثبت احوال، مواد ۲۲ و ۲۵؛ قانون مدنی، مادهٔ ۶؛ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، تبصرهٔ ۳ مادهٔ ۱ — متن
  • سامانهٔ آشنایی با خدمات کنسولی — econsulate.mfa.gov.ir و سامانهٔ میخک — mikhak.mfa.gov.ir
  • قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (۱۴۰۴) — متن؛ آیین‌نامهٔ خدمات الکترونیک قضایی (۱۴۰۵) — متن

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

وارثی که خارج از کشور است چطور انحصار وراثت بگیرد؟
گواهی را مرجع قضایی در ایران صادر می‌کند. وارث مقیم خارج می‌تواند با وکالت‌نامه‌ای که در نمایندگی ایران امضا می‌کند، پیگیری را به وکیل یا یکی از بستگان بسپارد. درخواست باید کتبی باشد و مشخصات درخواست‌کننده، متوفی و ورثه را داشته باشد (مادهٔ ۳۶۰ قانون امور حسبی).
گواهی انحصار وراثت را کدام مرجع صادر می‌کند؟
قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ «حصر ورثه» را در صلاحیت دادگاه صلح گذاشته است (مادهٔ ۱۲، بند ۶).
آگهی انحصار وراثت چند نوبت است؟
طبق مادهٔ ۳۶۱ اصلاحی قانون امور حسبی، درخواست یک نوبت در روزنامهٔ کثیرالانتشار یا محلی آگهی می‌شود و طبق مادهٔ ۳۶۲، پس از یک ماه از نشر آگهی، اگر معترضی نباشد دادگاه گواهی صادر می‌کند.
اگر پدر یا مادرم در خارج فوت کرده باشد، اول چه کنم؟
فوت باید ثبت شود. مادهٔ ۲۲ قانون ثبت احوال می‌گوید وفات ایرانیان در خارج به مأموران کنسولی محل اقامت، نزدیک‌ترین مأموران کنسولی ایران یا سازمان ثبت احوال اعلام می‌شود. طبق سامانهٔ خدمات کنسولی وزارت امور خارجه، ثبت واقعهٔ فوت رایگان است.
هزینه و مدت انحصار وراثت چقدر است؟
در منابع رسمی که برای این صفحه بررسی شد مبلغ و مدت ثابتی نیامده است. تنها مهلت قانونی روشن، یک ماه پس از نشر آگهی است (مادهٔ ۳۶۲ قانون امور حسبی).

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب