بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
ایرانیان خارج از کشور

طلاق از خارج از کشور

کدام دادگاه صالح است، حکم طلاق دادگاه خارجی در ایران چه اعتباری دارد و طلاق چطور در کنسولگری ثبت می‌شود.

قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱، مواد ۱۴ و ۱۵
صفحه‌های رسمی وزارت امور خارجه
بازبینی ۲۵ آبان ۱۴۰۵

از خارج چطور طلاق بگیریم؟

پاسخ کوتاه: طبق مادهٔ ۶ قانون مدنی، قوانین ایران دربارهٔ نکاح و طلاق برای همهٔ اتباع ایران اجرا می‌شود، حتی اگر مقیم خارج باشند. در عمل سه مسیر وجود دارد: طرح دعوا در دادگاه خانوادهٔ ایران (معمولاً با وکیل)، گرفتن حکم تنفیذ برای حکم دادگاه خارجی، یا ثبت طلاق در کنسولگری با شرط‌های تبصرهٔ مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده.

حکم طلاقی که فقط از دادگاه کشور محل اقامت گرفته شده، به‌تنهایی در ایران اجرا نمی‌شود. مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده: «هرگاه ایرانیان مقیم خارج از کشور، امور و دعاوی خانوادگی خود را در محاکم و مراجع صلاحیت‌دار محل اقامت خویش مطرح کنند، احکام این محاکم یا مراجع در ایران اجراء نمی‌شود مگر آنکه دادگاه صلاحیت‌دار ایرانی این احکام را بررسی و حکم تنفیذی صادر کند.»

سه مسیر در یک نگاه

دادگاه خانواده در ایرانتنفیذ حکم خارجیثبت در کنسولگری
برای چه وضعیتیهنوز حکمی ندارید یا می‌خواهید در ایران اقدام کنیدحکم طلاق از دادگاه کشور محل اقامت داریدصیغهٔ طلاق را اشخاص صلاحیت‌دار اجرا کرده‌اند
مبنامواد ۱۲ و ۱۴ قانون حمایت خانوادهمادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده و مادهٔ ۹۷۲ قانون مدنیتبصرهٔ مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده
چه کسی اقدام می‌کندخود شما یا وکیل با وکالت‌نامهخود شما یا وکیل با وکالت‌نامهزوجین یا زوج؛ در طلاق بائن، زوجه هم می‌تواند

دعوای طلاق در دادگاه ایران

کدام دادگاه صالح است؟

مادهٔ ۱۴ قانون حمایت خانواده تکلیف را روشن کرده است: «هرگاه یکی از زوجین مقیم خارج از کشور باشد، دادگاه محل اقامت طرفی که در ایران اقامت دارد برای رسیدگی صالح است. اگر زوجین مقیم خارج از کشور باشند ولی یکی از آنان در ایران سکونت موقت داشته باشد، دادگاه محل سکونت فرد ساکن در ایران و اگر هر دو در ایران سکونت موقت داشته باشند، دادگاه محل سکونت موقت زوجه برای رسیدگی صالح است. هرگاه هیچ یک از زوجین در ایران سکونت نداشته باشند، دادگاه شهرستان تهران صلاحیت رسیدگی را دارد، مگر آنکه زوجین برای اقامه دعوی در محل دیگر توافق کنند.»

قاعدهٔ عمومی به سود زوجه هم سر جای خود است. مادهٔ ۱۲: «در دعاوی و امور خانوادگی مربوط به زوجین، زوجه می‌تواند در دادگاه محل اقامت خوانده یا محل سکونت خود اقامه دعوی کند مگر در موردی که خواسته، مطالبه مَهریه غیرمنقول باشد.»

مطرح بودن دعوا در دادگاه خارجی مانع رسیدگی دادگاه ایران نیست. مادهٔ ۹۷۱ قانون مدنی: «دعاوی از حیث صلاحیت محاکم و قوانین راجعه به اصول محاکمات تابع قانون محلی خواهد بود که در آنجا اقامه می‌شود مطرح ‌بودن همان دعوی در محکمه اجنبی رافع صلاحیت محکمه ایرانی نخواهد بود.»

بدون حضور هم می‌شود؟

برای طرح دعوا می‌توانید به وکیل وکالت بدهید؛ مراحل آن در راهنمای وکالت‌نامه از خارج از کشور آمده است. دربارهٔ خود صیغهٔ طلاق، مادهٔ ۱۱۳۸ قانون مدنی می‌گوید: «ممکن است صیغه طلاق را توسط وکیل اجراء نمود.»

در طلاق توافقی، مادهٔ ۳۶ قانون حمایت خانواده یک حالت را پیش‌بینی کرده است: «هرگاه گواهی عدم امکان سازش بنابر توافق زوجین صادر شده باشد، در صورتی که زوجه بنابر اعلام دادگاه صادرکننده رای و یا به موجب سند رسمی در اجرای صیغه طلاق وکالت بلاعزل داشته باشد، عدم حضور زوج، مانع اجرای صیغه طلاق و ثبت آن نیست.»

اینکه همسر مقیم خارج بتواند همهٔ مراحل طلاق توافقی، از مرکز مشاوره تا دادگاه، را فقط با وکیل و بدون هیچ حضوری تمام کند، در متن‌هایی که برای این صفحه بررسی شد نه تأیید شده و نه رد. پیش از تصمیم با وکیل خانواده مشورت کنید.

مهلت‌ها برای کسی که خارج است

  • واخواهی از حکم غیابی: «مهلت واخواهی از احکام غیابی برای کسانی که مقیم کشورند بیست روز و برای کسانی که خارج از کشور اقامت دارند دو ماه از تاریخ ابلاغ واقعی خواهد بود» (مادهٔ ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی).
  • تجدیدنظرخواهی: «مهلت درخواست تجدیدنظر اصحاب دعوا، برای اشخاص مقیم ایران بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دوماه از تاریخ‌ابلاغ یا انقضای مدت واخواهی است.» (مادهٔ ۳۳۶).
  • اعتبار حکم طلاق: «مدت اعتبار حکم طلاق شش ماه پس از تاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام‌خواهی است.» (مادهٔ ۳۳ قانون حمایت خانواده).
  • اعتبار گواهی عدم امکان سازش: «مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش برای تسلیم به دفتر رسمی ازدواج و طلاق سه ماه پس از تاریخ ابلاغ رای قطعی یا قطعی شدن رای است. چنانچه گواهی مذکور ظرف این مهلت تسلیم نشود یا طرفی که آن را به دفترخانه رسمی طلاق تسلیم کرده است ظرف سه ماه از تاریخ تسلیم در دفترخانه حاضر نشود یا مدارک لازم را ارائه نکند، گواهی صادر شده از درجه اعتبار ساقط است.» (مادهٔ ۳۴).

ابلاغ دادخواست به خوانده‌ای که خارج است هم قاعده دارد. مادهٔ ۷۱ قانون آیین دادرسی مدنی: «ابلاغ دادخواست در خارج از کشور به وسیله مأموران کنسولی یا سیاسی ایران به عمل می‌آید. مأموران یادشده دادخواست و ضمایم آن را به وسیله مأمورین سفارت یا هر وسیله‌ای که امکان داشته باشد برای خوانده می‌فرستند و مراتب را از طریق وزارت امور خارجه به اطلاع دادگاه می‌رسانند. در صورتی که در کشور محل اقامت خوانده، مأموران کنسولی یا سیاسی نباشند این اقدام را وزارت امور خارجه به طریقی که مقتضی بداند انجام می‌دهد.»

حکم طلاق دادگاه خارجی و تنفیذ

قاعدهٔ کلی در مادهٔ ۹۷۲ قانون مدنی آمده است: «احکام صادره از محاکم خارجه و همچنین اسناد رسمی لازم‌الاجرا تنظیم‌شده در خارجه را نمی‌توان در ایران اجرا نمود مگر اینکه‌ مطابق قوانین ایران امر به اجرای آن‌ها صادر شده باشد.»

قانون اجرای احکام مدنی شرط‌های عمومی اجرای حکم مدنی خارجی را در مادهٔ ۱۶۹ شمرده است: «احکام مدنی صادر از دادگاه‌های خارجی در صورتی که واجد شرایط زیر باشد در ایران قابل اجراء است مگر اینکه در قانون به ترتیب دیگری مقرر شده باشد: 1- حکم از کشوری صادر شده باشد که به‌موجب قوانین خود یا عهود یا قراردادها احکام صادره از دادگاه‌های ایران در آن کشور قابل اجراء باشد یا‌ در مورد اجرای احکام معامله متقابل نماید. 2- مفاد حکم مخالف با قوانین مربوط به نظم عمومی یا اخلاق حسنه نباشد. 3- اجرای حکم مخالف با عهود بین‌المللی که دولت ایران آن را امضاء کرده یا مخالف قوانین مخصوص نباشد. 4- حکم در کشوری که صادر شده قطعی و لازم‌الاجراء بوده و به علت قانونی از اعتبار نیفتاده باشد. 5- از دادگاه‌های ایران حکمی مخالف دادگاه خارجی صادر نشده باشد. 6- رسیدگی به موضوع دعوی مطابق قوانین ایران اختصاص به دادگاه‌های ایران نداشته باشد. 7- حکم راجع به اموال غیرمنقول واقع در ایران و حقوق متعلق به آن نباشد. 8- دستور اجرای حکم از مقامات صلاحیت‌دار کشور صادرکننده حکم صادر شده باشد.»

مرجع درخواست را مادهٔ ۱۷۰ همان قانون می‌گوید: «مرجع تقاضای اجرای حکم دادگاه شهرستان محل اقامت یا محل سکونت محکوم‌علیه است و اگر محل اقامت یا محل سکونت ‌محکوم‌علیه در ایران معلوم نباشد دادگاه شهرستان تهران است.» و مادهٔ ۱۷۴ دربارهٔ شیوهٔ رسیدگی است: «مدیر دفتر دادگاه عین تقاضا و پیوست‌های آن را به دادگاه می‌فرستد و دادگاه در جلسه اداری فوق‌العاده با بررسی تقاضا و مدارک ضمیمه آن قرار قبول تقاضا و لازم‌الاجراء بودن حکم را صادر و دستور اجراء می‌دهد و یا با ذکر علل و جهات رد تقاضا را اعلام می‌نماید.»

مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده فقط می‌گوید دادگاه صلاحیت‌دار ایرانی حکم را «بررسی و حکم تنفیذی صادر» می‌کند و نگفته است این رسیدگی دقیقاً با همان تشریفات مواد ۱۶۹ به بعد قانون اجرای احکام مدنی انجام می‌شود. مسیر پروندهٔ خودتان را از وکیل یا دادگاه خانواده بپرسید.

صفحهٔ کنسولی سفارت برلین نمونه‌ای از این وضعیت را آورده است: «چنانچه دادگاه آلمان بدون حضور یکی از زوجین و یا وکلای رسمی آنها اقدام به صدور حکم طلاق (غیابی) نموده باشد و یا اینکه در زمان صدور حکم طلاق زوجین و یا یکی از آنها مقیم خارج از کشور باشد امکان ثبت طلاق توسط نمایندگی میسر نبوده و متقاضی باید حکم مذکور را جهت تأیید به سفارت ارائه و با تنظیم وکالتنامه جهت تنفیذ حکم طلاق از طریق دادگاه ذیصلاح داخل کشور اقدام نماید.»

ثبت طلاق در کنسولگری

تبصرهٔ مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده: «ثبت طلاق ایرانیان مقیم خارج از کشور در کنسولگری‌های جمهوری اسلامی ایران به درخواست کتبی زوجین یا زوج با ارائه گواهی اجرای صیغه طلاق توسط اشخاص صلاحیت‌دار که با پیشنهاد وزارت امور خارجه و تصویب رئیس قوه قضائیه به کنسولگری‌ها معرفی می‌شوند امکان‌پذیر است. ثبت طلاق رجعی منوط به انقضای عده است. در طلاق بائن نیز زوجه می‌تواند طلاق خود را با درخواست کتبی و ارائه گواهی اجرای صیغه طلاق توسط اشخاص صلاحیت‌دار فوق در کنسولگری ثبت نماید. در مواردی که طلاق به درخواست زوج ثبت می‌گردد، زوجه می‌تواند با رعایت این قانون برای مطالبه حقوق قانونی خود به دادگاه‌های ایران مراجعه نماید.»

مادهٔ ۳۱ قانون ثبت احوال هم ثبت این واقعه را وظیفهٔ کنسولگری می‌داند: «ازدواج و طلاق و رجوع ایرانیان در خارج از کشور باید به وسیله کنسولگری‌های مربوط در دفاتری که از طرف ثبت احوال تهیه می‌شود ثبت و حداکثر هر یک ماه یک بار وقایع ازدواج و طلاق و رجوعی را که در دفاتر به ثبت می‌رسد روی نمونه‌های مخصوص تهیه و از طریق وزارت امور خارجه به سازمان ثبت احوال کشور فرستاده شود.»

سامانهٔ آشنایی با خدمات کنسولی وزارت امور خارجه می‌نویسد: «واقعه طلاق ایرانیانی که ازدواجشان در شناسنامه آنها درج شده است، بنا به درخواست آنان و با ارائه مدارک ذیل در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور ثبت می گردد». در فهرست مدارک همان صفحه از جمله این دو آمده است: «ارائه اصل و دو نسخه کپی طلاقنامه شرعی صادره از مراکز و موسسات اسلامی مورد تأیید نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در محل اقامت» و «ارائه اصل و دو نسخه کپی طلاقنامه محلی صادره از سوی دادگاه بانضمام ترجمه رسمی آن».

طلاق رجعی: قانون می‌گوید ثبت آن «منوط به انقضای عده» است. صفحه‌های نمایندگی‌ها مدت را یکسان ننوشته‌اند (سفارت برلین: «چنانچه نوع طلاق رجعی باشد، ثبت طلاق منوط به گذشت 90 روز از طلاق و احراز عدم رجوع خواهد بود.» سفارت لندن: «ثبت طلاق پس از سپری شدن ۳ ماه و ۱۰ روز از تاریخ جاری شدن صیغه طلاق شرعی و احرازعدم رجوع امکان پذیر می‌باشد»). ملاک، اعلام همان نمایندگی‌ای است که طلاق را ثبت می‌کند.

صفحهٔ سفارت لندن دربارهٔ لحظهٔ رسمی شدن می‌گوید: «با ثبت طلاق در شناسنامه‌ها و ارائه سند رسمی طلاق به طرفین ( نسخه اصل تحویل زوجه و تصویر برابر اصل آن به زوج تحویل می‌گردد )، طلاق طرفین رسمیت می یابد».

سامانهٔ قضایی ویژهٔ ایرانیان خارج از کشور

مادهٔ ۶ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (مصوب ۱۴۰۴/۷/۲۳ مجلس) می‌گوید: «قوه قضائیه مکلف است ظرف سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، سامانه ای ویژه برای ایرانیان مقیم خارج از کشور ایجاد نماید تا از طریق آن بتوانند: الف ـ دادخواست ها، شکواییه ها و اعتراض های خود را در مراجع صالح قضائی و دیوان عدالت اداری ثبت و پیگیری کنند؛»

آیین‌نامهٔ «نحوهٔ ارائهٔ خدمات الکترونیک قضایی به ایرانیان خارج از کشور» (مصوب ۱۴۰۵/۶/۳۰ رئیس قوهٔ قضاییه) هم می‌گوید: «مرکز ظرف سه ماه پس از ابلاغ آئین نامه با ایجاد سامانه، خدمات الکترونیکی ذیل را به ایرانیان خارج از کشور ارائه نماید: الف ـ ثبت و پیگیری الکترونیکی دادخواست، درخواست، شکوائیه، لایحه و اعتراض در مراجع صالح قضایی و دیوان عدالت اداری؛»

این دو متن تکلیف قانونی را می‌گویند. نشانی این سامانه و اینکه در عمل راه‌اندازی شده یا نه، در منابعی که برای این صفحه بررسی شد نیامده بود؛ پیش از هر اقدامی وضعیت روز را از مرجع رسمی بپرسید.

آنچه این صفحه نمی‌گوید

  • مدت و هزینهٔ طلاق، تنفیذ یا ثبت کنسولی: عدد رسمی ثابتی در منابع بررسی‌شده نبود.
  • فهرست «اشخاص صلاحیت‌دار» اجرای صیغهٔ طلاق در هر کشور: هر نمایندگی مراکز مورد تأیید خود را اعلام می‌کند.
  • مهریه، حضانت و نفقه: برای این‌ها دادخواست مهریه، حضانت فرزند و راهنمای نفقه را ببینید.

وکالت‌نامه از خارج از کشور

مراحل میخک و نکته‌های متن وکالت‌نامه. راهنما ←

انحصار وراثت از خارج

گواهی حصر وراثت وقتی وارث یا متوفی خارج است. راهنما ←

فروش ملک از خارج

انتقال ملک در ایران با وکالت. راهنما ←

نمونه دادخواست طلاق

متن آماده با خروجی Word. نمونه ←

طلاق توافقی

مراحل در داخل کشور. راهنما ←

همهٔ راهنماهای این مجموعه: امور حقوقی ایرانیان خارج از کشور؛ متن مادهٔ طلاق در قانون مدنی: ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی.

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱/۱۲/۱)، مواد ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۳۳، ۳۴ و ۳۶ — متن در مرکز پژوهش‌های مجلس
  • قانون مدنی، مواد ۶، ۹۷۱، ۹۷۲ و ۱۱۳۸؛ قانون اجرای احکام مدنی، مواد ۱۶۹، ۱۷۰ و ۱۷۴؛ قانون آیین دادرسی مدنی، مواد ۷۱، ۳۰۶ و ۳۳۶؛ قانون ثبت احوال، مادهٔ ۳۱.
  • سامانهٔ آشنایی با خدمات کنسولی وزارت امور خارجه، بخش طلاق — econsulate.mfa.gov.ir
  • صفحه‌های ثبت طلاق در بخش کنسولی سفارت ایران در لندن و سفارت ایران در برلین (جزئیات هر نمایندگی فرق می‌کند).
  • قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور (۱۴۰۴) — متن؛ آیین‌نامهٔ خدمات الکترونیک قضایی (۱۴۰۵) — متن

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

اگر هر دو همسر خارج از ایران باشند، کدام دادگاه صالح است؟
طبق مادهٔ ۱۴ قانون حمایت خانواده، اگر یکی از زوجین در ایران سکونت موقت داشته باشد دادگاه محل سکونت او، و اگر هر دو سکونت موقت داشته باشند دادگاه محل سکونت موقت زوجه صالح است. هرگاه هیچ‌یک در ایران سکونت نداشته باشند، دادگاه شهرستان تهران صلاحیت دارد، مگر اینکه زوجین برای اقامهٔ دعوا در محل دیگری توافق کنند.
طلاقی که در دادگاه خارجی گرفته‌ام در ایران معتبر است؟
مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده می‌گوید احکام محاکم محل اقامت در ایران اجرا نمی‌شود، مگر آنکه دادگاه صلاحیت‌دار ایرانی آن را بررسی و حکم تنفیذی صادر کند. راه دیگر، ثبت طلاق در کنسولگری با شرط‌های تبصرهٔ همان ماده است.
طلاق را می‌شود در سفارت یا کنسولگری ثبت کرد؟
بله، با شرط‌های تبصرهٔ مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده: درخواست کتبی زوجین یا زوج و گواهی اجرای صیغهٔ طلاق توسط اشخاص صلاحیت‌دار معرفی‌شده به کنسولگری‌ها. ثبت طلاق رجعی منوط به انقضای عده است و در طلاق بائن زوجه هم می‌تواند ثبت را بخواهد.
بدون آمدن به ایران می‌توانم طلاق بگیرم؟
برای طرح دعوا می‌توان به وکیل وکالت داد و مادهٔ ۱۱۳۸ قانون مدنی می‌گوید صیغهٔ طلاق را می‌توان توسط وکیل اجرا کرد. اینکه همهٔ مراحل پروندهٔ شما بدون هیچ حضوری انجام می‌شود یا نه، به نوع طلاق و نظر دادگاه بستگی دارد و در متن‌های بررسی‌شده حکم قطعی برای آن نیامده است.
مهلت تجدیدنظر برای کسی که خارج از کشور است چقدر است؟
طبق مادهٔ ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی، برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه از تاریخ ابلاغ یا انقضای مدت واخواهی است. مهلت واخواهی از حکم غیابی هم برای مقیم خارج دو ماه از تاریخ ابلاغ واقعی است (مادهٔ ۳۰۶).
اگر شوهر طلاق را در کنسولگری ثبت کند، حقوق زن چه می‌شود؟
تبصرهٔ مادهٔ ۱۵ قانون حمایت خانواده می‌گوید در مواردی که طلاق به درخواست زوج ثبت می‌شود، زوجه می‌تواند با رعایت این قانون برای مطالبهٔ حقوق قانونی خود به دادگاه‌های ایران مراجعه کند.

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب