بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
ملک و اجاره

تبدیل رهن به اجاره و اجاره به رهن

مبلغ رهن و اجارهٔ فعلی و «نرخ تبدیل» توافقی را بنویسید تا اجاره یا رهن جدید را ببینید؛ رهن کامل، نرخ پیشنهاد مالک و افزایش درصدی هم هست. قانون برای تبدیل نرخ ثابتی ندارد، پس عدد نرخ را شما می‌گذارید. اینجا فرمول‌ها و نکات قانونی را هم می‌خوانید.

قانون روابط موجر و مستأجر و قانون ساماندهی بازار مسکن ۱۴۰۳
نرخ تبدیل: توافق طرفین
بازبینی ۲۱ آبان ۱۴۰۵

تبدیل رهن و اجاره چطور حساب می‌شود؟

پاسخ کوتاه: اجارهٔ ماهانهٔ معادلِ هر مبلغ رهن برابر است با «آن مبلغ × نرخ تبدیل ماهانه»؛ برعکس، رهن معادلِ هر اجاره برابر است با «اجارهٔ ماهانه ÷ نرخ تبدیل ماهانه». مثلاً اگر نرخ ماهانه ۳٪ توافق شود، کاهش ۱۰۰ میلیون تومان رهن ۳ میلیون تومان به اجارهٔ ماهانه اضافه می‌کند. این فقط مثال حساب است و نرخ پیشنهادی ما نیست.
  • نرخ تبدیل را مالک و مستأجر توافق می‌کنند. در متن قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره‌بها (۱۴۰۳) و قانون روابط موجر و مستأجر (۱۳۷۶) واژهٔ «تبدیل» و نرخی برای آن نیامده است.
  • در قانون به پول رهن می‌گویند «ودیعه یا تضمین یا قرض‌الحسنه» (ماده ۴ قانون ۱۳۷۶) و در قانون ۱۴۰۳ «قرض‌الحسنه».
  • این ابزار عددی را برای نرخ پیشنهاد نمی‌کند. اگر مالک نرخی پیشنهاد داده، حالت «نرخ تبدیلِ پیشنهاد مالک» همان را از روی دو وضعیت (فعلی و پیشنهادی) درمی‌آورد.
همهٔ مبلغ‌ها و نرخ‌های این صفحه یا مثال حساب‌اند یا عددی است که خودتان وارد می‌کنید. قرارداد امضاشدهٔ شما بر هر حسابی مقدم است.

ماشین‌حساب رهن و اجاره

حالت را انتخاب کنید، رهن و اجارهٔ فعلی را بنویسید و نرخ توافقی را وارد کنید. اگر رهن کامل دارید اجارهٔ فعلی را ۰ بگذارید.

نرخ را «درصد در ماه» یا «درصد در سال» وارد کنید (نرخ سالانه ÷ ۱۲ = نرخ ماهانه). ابزار هیچ مبلغی را جایی ثبت نمی‌کند؛ همهٔ محاسبه در مرورگر شما انجام می‌شود.

فرمول‌ها و مثال حساب

مثال‌ها فقط برای نشان‌دادن حساب‌اند: رهن فعلی ۵۰۰ میلیون، اجارهٔ فعلی ۵ میلیون و نرخ ۳٪ ماهانه (نرخ توصیه‌شده نیست).

می‌خواهید…فرمول (نرخ ماهانه = r)مثال
رهن را کم کنید، اجاره چقدر شود؟اجارهٔ جدید = اجارهٔ فعلی + (رهن فعلی − رهن جدید) × rرهن به ۴۰۰ میلیون: ۵ + (۵۰۰ − ۴۰۰) × ۰٫۰۳ = ۸ میلیون اجاره
اجاره را کم کنید، رهن چقدر شود؟رهن جدید = رهن فعلی + (اجارهٔ فعلی − اجارهٔ جدید) ÷ rاجاره به ۲ میلیون: ۵۰۰ + (۵ − ۲) ÷ ۰٫۰۳ = ۶۰۰ میلیون رهن
رهن کامل (بدون اجاره)رهن کامل = رهن فعلی + اجارهٔ فعلی ÷ r۵۰۰ + ۵ ÷ ۰٫۰۳ ≈ ۶۶۶٫۷ میلیون
اجارهٔ کامل (بدون رهن)اجارهٔ کامل = اجارهٔ فعلی + رهن فعلی × r۵ + ۵۰۰ × ۰٫۰۳ = ۲۰ میلیون
نرخ پیشنهاد مالک چقدر است؟r = (اجارهٔ جدید − اجارهٔ فعلی) ÷ (رهن فعلی − رهن جدید)رهن ۳۰۰ و اجارهٔ ۱۲ پیشنهاد شده: (۱۲ − ۵) ÷ (۵۰۰ − ۳۰۰) = ۳٫۵٪ ماهانه (۴۲٪ سالانه)
نرخ سالانه به ماهانهr = نرخ سالانه ÷ ۱۲۳۶٪ سالانه = ۳٪ ماهانه

فرمول‌ها برای هر دو جهت یکی‌اند: اگر در «رهن را کم کنید» رهن جدید را بیشتر از رهن فعلی بنویسید، ابزار اجاره را کم می‌کند. «اجارهٔ معادل کل» (اجاره + رهن × نرخ) در یک نرخ ثابت قبل و بعد از تبدیل برابر می‌ماند؛ ابزار آن را برای مقایسه نشان می‌دهد.

نرخ تبدیل و آنچه قانون می‌گوید

نرخ تبدیل قانونی نداریم

در متن هیچ‌یک از دو قانون اصلی اجاره (روابط موجر و مستأجر ۱۳۷۶ و ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره‌بها ۱۴۰۳) واژهٔ «تبدیل» نیامده و نرخی برای آن تعیین نشده است. پس نرخ تبدیل با توافق طرفین تعیین می‌شود. طبق ماده ۲۱۹ قانون مدنی «عقودی که بر طبق قانون واقع شده باشد بین متعاملین و قائم‌مقام آن‌ها لازم‌الاتباع است مگر اینکه به رضای طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شود»؛ برداشت عملی ما: تغییر مبلغ رهن و اجارهٔ یک قرارداد جاری هم نیازمند رضایت هر دو طرف است، مگر در خود قرارداد شرط دیگری نوشته شده باشد.

قرارداد باید مبلغ اجاره و قرض‌الحسنه را بنویسد و ثبت شود

ماده ۶ قانون ۱۴۰۳ ماده ۲ قانون روابط موجر و مستأجر را اصلاح کرده است: «در کلیه قراردادهای اجاره باید مدت و مبلغ اجاره و مبلغ قرض‌الحسنه، تصریح و در سامانه‌های ثبت الکترونیک اسناد یا ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور ثبت شود»، و پس از تأیید موجر، مستأجر و دو نفر شاهد، شناسهٔ (کد) رهگیری گرفته شود. بنا بر ماده ۵ همین قانون «موجران املاک مسکونی مکلفند» قرارداد اجاره را ثبت کنند و ثبت‌نکردن پیامد مالیاتی و قضایی برای موجر دارد. چون مبلغ رهن و اجاره جزو چیزهایی است که باید تصریح و ثبت شود، بعد از توافق تبدیل هم آن را مکتوب کنید و از دفترخانه یا سامانه بپرسید تغییر چگونه ثبت می‌شود.

سقف افزایش اجاره‌بها

ماده ۷ قانون ۱۴۰۳ می‌گوید در استان‌هایی که نرخ تورم عمومی سالانه بیشتر از سی درصد باشد، شورای عالی مسکن در صورت وجود مصلحت ملزمه «مکلف است نسبت به تعیین سقف حداکثر افزایش درصد اجاره‌بها و قرض‌الحسنه مربوط به آن» اقدام کند. در تبصرهٔ ۱ همان ماده، جریمهٔ رعایت‌نکردن سقف بر پایهٔ «مبلغ اجاره‌بها و اجاره‌بهای عرفی بدل مبلغ قرض‌الحسنه» حساب می‌شود؛ یعنی قانون رهن را هم با معادل اجاره‌ای‌اش می‌سنجد. این صفحه عدد سقف نمی‌گذارد، چون آن را شورا برای هر استان اعلام می‌کند و تغییر می‌کند؛ اگر برای شهر شما سقفی اعلام شده، درصد افزایش را با آن مقایسه کنید.

پس‌گرفتن رهن هنگام تخلیه

طبق ماده ۴ قانون ۱۳۷۶، اگر موجر «ودیعه یا تضمین یا قرض‌الحسنه» گرفته باشد، «تخلیه و تحویل مورد اجاره به موجر موکول به استرداد سند یا وجه مذکور به مستاجر» است (یا سپردن آن به دایرهٔ اجرا). بنابراین در هر تبدیل مبلغی که بابت رهن در قرارداد می‌ماند همان مبلغی است که بعداً باید برگردد.

متن‌های بالا از نسخهٔ منتشرشدهٔ مرکز پژوهش‌های مجلس نقل شده‌اند. اصلاحات یا بخشنامه‌های بعدی می‌توانند اثر بگذارند؛ پیش از امضا، وضعیت روز را با دفترخانه یا وکیل بررسی کنید.

بعد از توافق چه کنیم؟

  1. مبلغ‌های جدید (رهن، اجارهٔ ماهانه) و تاریخ شروع آن‌ها را در یک الحاقیه یا قرارداد جدید بنویسید و هر دو طرف امضا کنند؛ نمونهٔ قرارداد را از ساخت قرارداد اجاره و برای تمدید از قرارداد تمدید اجاره ببینید.
  2. اگر رهن کم یا زیاد می‌شود، مبلغ اختلاف را از حساب بانکی جابه‌جا کنید و رسید نگه دارید تا بعداً قابل اثبات باشد.
  3. پیش از امضا، نرخ را با حالت «نرخ تبدیلِ پیشنهاد مالک» همین صفحه بسنجید و اگر لازم است نرخ دیگری پیشنهاد دهید.
  4. اگر اختلاف پیش آمد، حقوق موجر و مستأجر و تخلیه ملک را ببینید.

صفحه‌های مرتبط

ساخت قرارداد اجاره

قرارداد اجارهٔ آماده با دانلود Word. ساخت ←

قرارداد تمدید اجاره

نمونهٔ تمدید و الحاقیه. نمونه ←

حقوق موجر و مستأجر

تخلیه، ودیعه، تمدید. بخوانید ←

مالیات درآمد اجاره

ماشین‌حساب مالیات اجاره. محاسبه ←

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۲۱ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره‌بها، مصوب ۱۴۰۳/۰۲/۱۰ مجلس شورای اسلامی: مواد ۵ (ثبت قرارداد)، ۶ (اصلاح ماده ۲ قانون روابط موجر و مستأجر) و ۷ (سقف افزایش اجاره‌بها) — مرکز پژوهش‌های مجلس.
  • قانون روابط موجر و مستأجر، مصوب ۱۳۷۶/۰۵/۲۶: ماده ۴ (ودیعه و استرداد هنگام تخلیه) — مرکز پژوهش‌های مجلس.
  • قانون مدنی، ماده ۲۱۹ — متن ماده.
  • نرخ تبدیل و سقف جاری افزایش اجاره‌بها در این صفحه نقل نشده‌اند؛ عدد سقف را از اعلام رسمی شورای عالی مسکن یا وزارت راه و شهرسازی بردارید.

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

تبدیل رهن به اجاره چگونه محاسبه می‌شود؟
اجارهٔ ماهانهٔ معادل برابر است با مبلغ رهنی که کم می‌کنید ضرب در نرخ تبدیل ماهانه. مثال حساب: کاهش ۱۰۰ میلیون تومان رهن با نرخ ماهانه ۳٪ یعنی ۳ میلیون تومان اجارهٔ بیشتر. نرخ را شما و طرف مقابل توافق می‌کنید؛ ابزار فقط حساب را انجام می‌دهد.
نرخ تبدیل رهن به اجاره چند درصد است؟
در متن قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره‌بها (۱۴۰۳) و قانون روابط موجر و مستأجر (۱۳۷۶) نرخی برای تبدیل نیامده است و عدد با توافق مالک و مستأجر تعیین می‌شود. این صفحه نرخی پیشنهاد نمی‌کند؛ اگر مالک عددی گفته، حالت «نرخ تبدیلِ پیشنهاد مالک» آن را از روی رهن و اجارهٔ پیشنهادی درمی‌آورد.
اجاره به رهن چگونه تبدیل می‌شود؟
رهن جدید برابر است با رهن فعلی به‌علاوهٔ (اجارهٔ فعلی منهای اجارهٔ جدید) تقسیم بر نرخ ماهانه. اگر اجارهٔ جدید صفر باشد، رهن کامل به دست می‌آید: رهن فعلی + اجارهٔ فعلی ÷ نرخ.
رهن کامل یعنی چه؟
یعنی مستأجر فقط مبلغ رهن (ودیعه) می‌دهد و اجارهٔ ماهانه‌ای در کار نیست. در قانون به این مبلغ «ودیعه یا تضمین یا قرض‌الحسنه» می‌گویند و موجر هنگام تخلیه باید آن را برگرداند (ماده ۴ قانون روابط موجر و مستأجر).
مالک می‌تواند وسط قرارداد رهن را به اجاره تبدیل کند؟
ماده ۲۱۹ قانون مدنی عقد را برای طرفین لازم‌الاتباع می‌داند مگر اینکه با رضایت طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شود. تغییر مبلغ رهن و اجاره در میانهٔ مدت یعنی اصلاح قرارداد و رضایت هر دو طرف را می‌خواهد، مگر در خود قرارداد شرط دیگری آمده باشد؛ برای حالت خاص خودتان از وکیل بپرسید.
سقف افزایش اجاره‌بها چقدر است؟
ماده ۷ قانون ۱۴۰۳ سازوکار را گفته: در استان‌هایی که تورم عمومی سالانه بیش از ۳۰٪ باشد، شورای عالی مسکن سقف حداکثر افزایش اجاره‌بها و قرض‌الحسنه مربوط به آن را تعیین می‌کند. عدد جاری را این صفحه ندارد؛ از اعلام رسمی شورای عالی مسکن یا وزارت راه و شهرسازی بگیرید.
قرارداد اجاره را باید ثبت کرد؟
طبق ماده ۲ قانون روابط موجر و مستأجر (اصلاحی ۱۴۰۳)، در قراردادهای اجاره باید مدت، مبلغ اجاره و مبلغ قرض‌الحسنه تصریح و در سامانهٔ ثبت الکترونیک اسناد یا ثبت معاملات املاک و مستغلات ثبت شود و شناسهٔ رهگیری گرفته شود. ماده ۵ همان قانون موجران املاک مسکونی را به ثبت مکلف کرده و برای ثبت‌نکردن پیامد مالیاتی و قضایی پیش‌بینی کرده است.
رهن را کی باید به مستأجر برگردانند؟
ماده ۴ قانون روابط موجر و مستأجر: تخلیه و تحویل مورد اجاره به موجر موکول به استرداد وجه یا سند ودیعه به مستأجر یا سپردن آن به دایرهٔ اجراست. اگر موجر مدعی خسارت یا اجارهٔ معوق باشد، همان ماده روش جداگانه‌ای دارد.

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب