اینجا متن قانون را می‌خوانید، نه برداشت: ماده ۹۷۶ قانون مدنی (چه کسانی ایرانی‌اند)، مواد ۹۷۷ تا ۹۹۴ (کسب، ترک و ثبت) و قانون ۱۳۹۸ دربارهٔ فرزندان زنان ایرانی با مردان غیرایرانی. هر جا قانون چیزی نگفته، همین را می‌نویسیم.
ماده ۹۷۶ با عبارت «اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب میشوند» هفت بند و یک تبصره دارد:
| بند | متن ماده |
|---|---|
| ۱ | «کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی که تبعیت خارجی آنها مسلم باشد. تبعیت خارجی کسانی مسلم است که مدارک تابعیت آنها مورد اعتراض دولت ایران نباشد» |
| ۲ | «کسانی که پدر آنها ایرانی است اعم از اینکه در ایران یا در خارجه متولد شده باشند» |
| ۳ | «کسانی که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشند» |
| ۴ | «کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده به وجود آمده‌اند» |
| ۵ | «کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجه است به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن هجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند و الا قبول شدن آنها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است» |
| ۶ | «هر زن تبعه خارجی که شوهر ایرانی اختیار کند» |
| ۷ | «هر تبعه خارجی که تابعیت ایران را تحصیل کرده باشد» |
| تبصره | «اطفال متولد از نمایندگان سیاسی و قنسولی خارجه مشمول فقره ۴ و ۵ نخواهند بود» |
خواندن مستقیم فهرست: هیچ بندی فقط بر پایهٔ مادر ایرانی تابعیت نمی‌دهد، و «تولد در ایران» بهتنهایی بند مستقل ندارد (بندهای ۳ تا ۵ شرط دیگری هم دارند). معنای «ساکنین» در بند ۱ و رویهٔ قضایی آن را این صفحه بررسی نمی‌کند.
| وضعیت | آنچه متن می‌گوید | ماده |
|---|---|---|
| پدر ایرانی، متولد ایران یا خارج | تبعهٔ ایران | ۹۷۶ بند ۲ |
| مادر ایرانی، پدر غیرایرانی | بند مستقل در ماده ۹۷۶ ندارد؛ قانون ۱۳۹۸ (بخش بعد) | قانون ۱۳۹۸ |
| متولد ایران، پدر و مادر نامعلوم | تبعهٔ ایران | ۹۷۶ بند ۳ |
| متولد ایران از والدین خارجی که یکی در ایران متولد شده | تبعهٔ ایران؛ راه قبول تابعیت پدر در ماده ۹۷۷ | ۹۷۶ بند ۴ |
| متولد ایران از پدر خارجی | تبعهٔ ایران اگر بلافاصله پس از ۱۸ سال تمام دست‌کم یک سال دیگر در ایران اقامت کند؛ مادر در متن این بند قید نشده | ۹۷۶ بند ۵ |
| زن خارجی با شوهر ایرانی | تبعهٔ ایران؛ پس از طلاق یا فوت شوهر می‌تواند به تابعیت اول رجوع کند | ۹۷۶ بند ۶ و ۹۸۶ |
| شوهر خارجیِ زن ایرانی | بندی در ماده ۹۷۶ ندارد. ماده ۹۸۰ از «اشخاصی که دارای عیال ایرانی هستند و از او اولاد دارند» نام برده؛ شمولش بر شوهر خارجی در متن توضیح داده نشده | ۹۸۰ |
عنوان: «قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی». مجلس آن را ۱۳۹۸/۷/۲ تصویب کرد، شورای نگهبان ۱۳۹۸/۷/۱۰ تأیید کرد و نامهٔ ابلاغ مجلس ۱۳۹۸/۷/۱۵ است. یک ماده واحده و دو تبصره دارد و متن قانون ۱۳۸۵/۷/۲ را جایگزین کرده است.
| موضوع | آنچه ماده واحده می‌گوید |
|---|---|
| کدام فرزندان | «فرزندان حاصل از ازدواج شرعی زنان ایرانی با مردان غیرایرانی که قبل یا بعد از تصویب این قانون متولد شده یا میشوند» |
| سن و درخواست‌کننده | «قبل از رسیدن به سن هجده سال تمام شمسی به درخواست مادر ایرانی» (به تابعیت ایران «در می‌آیند»). پس از ۱۸ سال تمام شمسی، اگر مادر تقاضا نکرده باشد، فرزندان «می‌توانند تابعیت ایران را تقاضا کنند» |
| شرط | «در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)» |
| مهلت استعلام | «پاسخ به استعلام امنیتی باید حداکثر ظرف مدت سه ماه انجام شود» |
| پدر غیرایرانی | نیروی انتظامی «مکلف است نسبت به صدور پروانه اقامت» برای او، در صورت نداشتن مشکل امنیتی، اقدام کند |
| تبصره ۱ | اگر پدر یا مادر متقاضی فوت شده یا در دسترس نباشد و در احراز نسب ابهام باشد، «احراز نسب با دادگاه صالح می‌باشد» |
| تبصره ۲ | «افراد فاقد تابعیتی که خود و حداقل یکی از والدین‌شان در ایران متولد شده باشند» پس از ۱۸ سال تمام شمسی می‌توانند تقاضا کنند؛ پذیرش با نداشتن سوءپیشینهٔ کیفری و مشکل امنیتی |
در متن ماده واحده شرط تولد در ایران، حداقل مدت اقامت و ثبت ازدواج نیامده (فقط «ازدواج شرعی»)، «مشکل امنیتی» هم تعریف نشده. اگر جایی شرط تولد در ایران یا درخواست فقط پس از ۱۸ سالگی را دیدید، متن قانون ۱۳۸۵ را خوانده‌اید: آن قانون از فرزندانی می‌گفت که «در ایران متولد شده» باشند، تقاضا را «بعد از رسیدن به سن هجده سال تمام» می‌دانست و «نداشتن سوء پیشینه کیفری یا امنیتی و اعلام رد تابعیت غیرایرانی» را شرط می‌کرد.
هیئت وزیران آییننامه را ۱۳۹۹/۲/۳۱ تصویب کرد (ابلاغ ۱۳۹۹/۳/۱۳) و در جلسات ۱۳۹۹/۴/۲۵ و ۱۳۹۹/۶/۲۳ اصلاح کرد. چند ماده:
| ماده | آنچه متن می‌گوید |
|---|---|
| ق.م ۱۰۶۰ | «ازدواج زن ایرانی با تبعه خارجه در مواردی هم که مانع قانونی ندارد موکول به اجازه مخصوص از طرف دولت است» |
| ق.م ۹۸۷ | زن ایرانی که با تبعهٔ خارجه ازدواج کند «به تابعیت ایرانی خود باقی خواهد ماند مگر اینکه مطابق قانون مملکت زوج تابعیت شوهر به واسطه وقوع عقد ازدواج به زوجه تحمیل شود». پس از وفات شوهر یا تفریق، با درخواست به وزارت امور خارجه تابعیت اصلیه «مجدداً به او تعلق خواهد گرفت» |
| ۹۸۷ تبصره‌ها | اگر قانون کشور شوهر زن را بین تابعیت اصلی و تابعیت زوج مخیر بگذارد، زنی که با علل موجه تقاضای کتبی به وزارت امور خارجه بدهد، «ممکن است با تقاضای او موافقت شود». زنانی که بر اثر ازدواج تابعیت خارجی تحصیل می‌کنند، حق داشتن اموال غیرمنقولی را که «موجب سلطه اقتصادی خارجی گردد» ندارند |
| ق.م ۹۹۳ | ازدواج، دائم و منقطع، باید «در ظرف مدت و به طریقی که به موجب قوانین یا نظامات مخصوصه مقرر است» به دایرهٔ سجل احوال اطلاع داده شود |
ثبت ازدواج: دفاتر ثبت ازدواج؛ سن قانونی ازدواج: راهنمای سن قانونی ازدواج؛ تعریف عقد نکاح: واژه‌نامه.
| ماده | آنچه متن می‌گوید |
|---|---|
| ۹۷۷ | افراد بند ۴ و ۵ ماده ۹۷۶ با درخواست کتبی به وزارت امور خارجه، ظرف یک سال و همراه تصدیق دولت متبوع پدر، می‌توانند تابعیت پدر را قبول کنند (بند ۴) یا بر آن بمانند (بند ۵) |
| ۹۷۹ | «می‌توانند تابعیت ایران را تحصیل کنند»: ۱) سن هجده سال تمام؛ ۲) پنج سال، متوالی یا متناوب، سکونت در ایران (اقامت در خارج برای خدمت دولت ایران در حکم اقامت در ایران است)؛ ۳) فراری از خدمت نظامی نباشند؛ ۴) در هیچ مملکتی به جنحهٔ مهم یا جنایت غیرسیاسی محکوم نشده باشند |
| ۹۸۰ | خدمت یا مساعدت شایان به امور عام‌المنفعه، داشتن عیال ایرانی و اولاد از او، یا مقام عالی علمی و تخصص در امور عام‌المنفعه: اگر دولت صلاح بداند «بدون رعایت شرط اقامت» با تصویب هیئت وزیران قبول میشوند. (ماده ۹۸۱ حذف شده است.) |
| ۹۸۲ | تحصیل‌کنندگان تابعیت از حقوق ایرانیان برخوردارند، جز موارد نُه‌گانهٔ این ماده، از جمله ریاست جمهوری و معاونین، شورای نگهبان، وزارت، استانداری، مجلس، قضاوت، وزارت امور خارجه و عالی‌ترین رده فرماندهی ارتش، سپاه و انتظامی |
| ۹۸۳ | درخواست به وزارت امور خارجه می‌رود و آن وزارت پرونده را به هیئت وزیران می‌فرستد تا «در قبول یا رد آن تصمیم مقتضی اتخاذ کند»؛ در صورت قبول، سند تابعیت تسلیم می‌شود |
| ۹۸۴ و ۹۸۵ | زن و اولاد صغیر تحصیل‌کننده تبعهٔ ایران شناخته میشوند و می‌توانند با اظهاریهٔ کتبی (زن ظرف یک سال از صدور سند، اولاد ظرف یک سال از ۱۸ سالگی) تابعیت سابق را قبول کنند. تحصیل تابعیت پدر دربارهٔ فرزندی که در تاریخ تقاضا ۱۸ سال تمام دارد «به هیچ وجه» مؤثر نیست |
| ۹۸۶ | زن غیرایرانی که با ازدواج ایرانی شده، پس از طلاق یا فوت شوهر می‌تواند با اطلاع کتبی به وزارت امور خارجه به تابعیت اول رجوع کند؛ زنِ شوهرمرده‌ای که از شوهر سابق فرزند دارد تا ۱۸ سال تمام شدن فرزند نمی‌تواند |
ماده ۹۷۹ می‌گوید واجدان شرایط «می‌توانند» تحصیل کنند و ماده ۹۸۳ تصمیم را به هیئت وزیران سپرده است؛ متن حقی خودکار نمی‌دهد.
اصل ۴۱ قانون اساسی: «تابعیت کشور ایران حق مسلم هر فرد ایرانی است و دولت نمی‌تواند از هیچ ایرانی سلب تابعیت کند، مگر به درخواست خود او یا در صورتی که به تابعیت کشور دیگری درآید».
| ماده | آنچه متن می‌گوید |
|---|---|
| ۹۸۸ | «اتباع ایران نمی‌توانند تبعیت خود را ترک کنند مگر به شرایط ذیل»: ۱) «به سن ۲۵ سال تمام رسیده باشند»؛ ۲) «هیئت وزرا خروج از تابعیت آنان را اجازه دهد»؛ ۳) قبلاً تعهد کنند که ظرف یک سال از تاریخ ترک تابعیت حقوق خود را بر اموال غیرمنقول در ایران به ایرانیان منتقل کنند؛ ۴) «خدمت تحت‌السلاح خود را انجام داده باشند». همسر و فرزندان از تابعیت ایرانی خارج نمی‌شوند مگر اجازهٔ هیئت وزیران شامل آنها هم باشد |
| ۹۸۸ تبصره الف | کسانی که ترک تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می‌کنند باید «ظرف مدت سه ماه از تاریخ صدور سند ترک تابعیت» از ایران خارج شوند، وگرنه مقامات صالحه امر به اخراج و فروش اموالشان می‌دهند؛ تمدید تا یک سال با موافقت وزارت امور خارجه |
| ۹۸۹ | «هر تبعه ایرانی که بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ ۱۲۸۰ شمسی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد تبعیت خارجی او کان‌لم‌یکن بوده و تبعه ایران شناخته می‌شود و از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن‌های ایالتی و ولایتی و بلدی و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود». تبصره: هیئت وزیران می‌تواند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین را به رسمیت بشناسد |
| ۹۹۰ | ایرانی‌ای که خود یا پدرش «موافق مقررات» تبدیل تابعیت کرده و بخواهد به تبعیت اصلیه رجوع کند، «به مجرد درخواست» پذیرفته می‌شود «مگر آنکه دولت تابعیت آنها را صلاح نداند» |
| ۹۹۱ | تکالیف اجرای قانون تابعیت و مخارج دفتری را آیین‌نامه‌ای با تصویب هیئت وزیران معین می‌کند؛ آن آییننامه در این صفحه نیامده |
شرط چهارم ماده ۹۸۸ دربارهٔ خدمت سربازی است: خرید خدمت سربازی و معافیت‌های سربازی. ممنوعیت خروج از کشور موضوعی جداست: راهنمای ممنوع‌الخروجی.
گم‌شدن یا فرسودگی شناسنامه موضوع دیگری است: راهنمای شناسنامه المثنی.
ثبت ازدواج و دفاتر مربوط. ببینید ←
گم‌شدن یا فرسودگی شناسنامه. بخوانید ←
شرط چهارم ماده ۹۸۸ دربارهٔ خدمت است. بخوانید ←
ممنوعیت خروج از کشور. راهنما ←
شرایط سنی عقد. بخوانید ←
ازدواج، طلاق، مهریه و نفقه. ببینید ←
آخرین بازبینی محتوا: ۷ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.
مشاهده گزینه‌های نصب