قانون مدنی «حداقل سن» را یک عدد ساده نگفته است. ماده ۱۰۴۱ دو مرز دارد: دختر قبل از ۱۳ سال تمام شمسی و پسر قبل از ۱۵ سال تمام شمسی؛ زیر این مرزها نکاح به اذن ولی، رعایت مصلحت و تشخیص دادگاه صالح بسته است. ماده ۱۰۴۳ برای دختر باکره اجازهٔ پدر یا جد پدر را جداگانه می‌خواهد. اینجا متن مواد، ثبت و ضمانت اجراها را می‌خوانید.
متن ۱۰۴۱ نگفته «ممنوع است»؛ گفته «منوط است». یعنی زیر آن دو مرز، طبق ظاهر جمله سه چیز لازم است: اذن ولی، رعایت مصلحت، و تشخیص دادگاه صالح. بالای آن دو مرز، همین ماده شرط سنی دیگری ندارد.
هر ردیف را با شمارهٔ ماده تطبیق دهید. «—» یعنی متن ماده دربارهٔ آن ساکت است.
| موضوع | دختر | پسر | ماده |
|---|---|---|---|
| مرزی که زیر آن شرط دارد | قبل از ۱۳ سال تمام شمسی | قبل از ۱۵ سال تمام شمسی | ق.م ۱۰۴۱ |
| شرط زیر آن مرز | اذن ولی + رعایت مصلحت + تشخیص دادگاه صالح | همان | ق.م ۱۰۴۱ |
| بالای آن مرز، در خود ماده ۱۰۴۱ | شرط سنی دیگری نیامده | شرط سنی دیگری نیامده | ق.م ۱۰۴۱ |
| اجازهٔ پدر یا جد پدر | «دختر باکره» حتی پس از رسیدن به سن بلوغ | — | ق.م ۱۰۴۳ |
| اگر ولی بدون علت موجه اجازه ندهد | اجازهٔ او ساقط؛ دختر پس از اخذ اجازه از دادگاه مدنی خاص به دفتر ازدواج مراجعه میکند | — | ق.م ۱۰۴۳ |
| اگر پدر و جد پدری در محل نباشند | با شرط‌های ماده می‌تواند اقدام به ازدواج کند؛ ثبت منوط به احراز در دادگاه | — | ق.م ۱۰۴۴ |
| ثبت | ثبت نکاح دائم الزامی است | همان | ق.ح.خ ۲۰ |
| اگر مردی برخلاف ماده ۱۰۴۱ ازدواج کند | حبس تعزیری درجه شش | همان | ق.ح.خ ۵۰ |
«ق.ح.خ» یعنی قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱.
| عبارت | آنچه متن میگوید | ماده |
|---|---|---|
| سن بلوغ (در بحث حجر) | «سن بلوغ در پسر پانزده سال تمام و در دختر نه سال تمام قمری است» | ق.م ۱۲۱۰، تبصرهٔ ۱ |
| سن بلوغ (مسئولیت کیفری) | «سن بلوغ، در دختران و پسران، به ترتیب نه و پانزده سال تمام قمری است» | ق.م.ا ۱۳۹۲، ماده ۱۴۷ |
| سن بلوغ شرعی (بدون عدد) | طفل: «هر فرد که به سن بلوغ شرعی نرسیده است» | قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹، ماده ۱ |
| هجده سال تمام شمسی | «تمام افرادی که به سن هجده سال تمام شمسی نرسیده‌اند، مشمول این قانون می‌باشند» | همان قانون، ماده ۲ |
ماده ۱۰۴۱ «شمسی» میگوید و مواد ۱۲۱۰ و ۱۴۷ «قمری». واژهٔ «ازدواج» یا «نکاح» در متن قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نیامده؛ پس عدد ۱۸ در آن قانون شرط ازدواج نیست. ماده ۱۰۴۳ هم عبارت «اگرچه به سن بلوغ رسیده باشد» را بدون عدد آورده و به ماده ۱۲۱۰ ارجاع نداده؛ این صفحه عدد جایگزین نمی‌سازد.
متن: «هر گاه پدر یا جد پدری بدون علت موجه از دادن اجازه مضایقه کند اجازه او ساقط» می‌شود. راه دختر به ترتیب متن:
مهلت، فرم، مدرک و هزینه در ماده نیامده. «دادگاه مدنی خاص» نام قدیمی است؛ ماده ۴ قانون حمایت خانواده «نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح» را در صلاحیت دادگاه خانواده می‌گذارد. برداشت ما از این دو متن این است که رسیدگی به اذن امروز با دادگاه خانواده است؛ برای پروندهٔ خود از مرجع قضایی بپرسید.
«در صورتی که پدر یا جد پدری در محل حاضر نباشند و استیذان از آنها نیز عادتاً غیر ممکن بوده و دختر نیز احتیاج به ازدواج داشته باشد، وی می‌تواند اقدام به ازدواج نماید.» تبصره: «ثبت این ازدواج در دفترخانه منوط به احراز موارد فوق در دادگاه مدنی خاص می‌باشد.» ماده ۱۰۴۴ دربارهٔ ازدواج با خارجی نیست؛ آن در ماده ۱۰۶۰ آمده (پرسش آخر).
| موضوع | آنچه متن میگوید | ماده |
|---|---|---|
| الزام ثبت | «ثبت نکاح دائم، فسخ و انفساخ آن، طلاق، رجوع و اعلام بطلان نکاح یا طلاق الزامی است» | ق.ح.خ ۲۰ |
| مرجع ثبت | دفاتر اسناد رسمی ازدواج یا ازدواج و طلاق؛ اگر درخواست مخالف قوانین و مقررات باشد، سردفتر «ضمن امتناع از ثبت» علت را کتباً اعلام میکند | ق.ح.خ ۲۱ (تبصره)؛ نظام‌نامه ۱۴۰۱، ماده ۲۷ |
| ازدواج ثبت‌نشده | ثبت در اسناد سجلی با «اقرارنامه رسمی» ممکن است و «سن زوج از بیست سال تمام و سن زوجه از هیجده سال تمام کمتر نباشد»؛ این سن‌ها شرط اقرارنامه‌اند، نه شرط عقد | ق.ث.ا ۳۲ |
نشانی و کار دفتر ازدواج: دفاتر ازدواج و طلاق. «ق.ث.ا» یعنی قانون ثبت احوال مصوب ۱۳۵۵؛ ماده ۳۲ آن در متن‌های بررسی‌شده نسخ نشده، ولی این صفحه نمیگوید در عمل چگونه اجرا می‌شود.
| رفتار | مجازات به عبارت متن | ماده |
|---|---|---|
| مرد بدون ثبت به ازدواج دائم اقدام کند | ضمن الزام به ثبت، «جزای نقدی درجه پنج و یا حبس تعزیری درجه هفت» | ق.ح.خ ۴۹ |
| مردی برخلاف ماده ۱۰۴۱ ازدواج کند | «حبس تعزیری درجه شش»؛ اگر ازدواج به مواقعه‌ای منجر شود که نقص عضو یا مرض دائم زن را در پی داشته باشد، علاوه بر دیه حبس درجه پنج، و اگر به فوت زن بینجامد، علاوه بر دیه حبس درجه چهار | ق.ح.خ ۵۰ |
| ولی قهری، مادر، سرپرست قانونی یا مسئول نگهداری و تربیت زوجه، اگر در ارتکاب جرم ماده ۵۰ «تأثیر مستقیم» داشته باشند | حبس تعزیری درجه شش؛ تبصره میگوید «این حکم در مورد عاقد نیز مقرر است» | ق.ح.خ ۵۰ (تبصره) |
| سردفتر برخلاف ماده ۱۰۴۱ ازدواج را ثبت کند | محرومیت درجه چهار از اشتغال به سردفتری | ق.ح.خ ۵۶ |
درجه‌ها در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی تعریف شده‌اند. این صفحه مدت و مبلغ هر درجه را نقل نمی‌کند، چون قابل بازنگری است؛ متن روز را ببینید.
پیش از هر اقدام روی پروندهٔ مشخص با وکیل مشورت کنید. برای احراز سن، شناسنامه لازم است؛ اگر گم شده، شناسنامهٔ المثنی را ببینید.
نشانی و خدمات دفترهای رسمی ثبت ازدواج. دفاتر ←
مهریهٔ سکه و وجه نقد با نرخ روز. محاسبه ←
نفقه، مطالبه و ترک انفاق با مواد قانون. راهنما ←
مهریه، نفقهٔ عده، اجرت‌المثل و جهیزیه. بخوانید ←
موضوع‌های نزدیک: طلاق توافقی، حضانت فرزند، عقد نکاح (واژه‌نامه) و مرکز حقوق خانواده.
آخرین بازبینی محتوا: ۷ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.
مشاهده گزینه‌های نصب