هر سه دعوا دربارهٔ مال غیرمنقول‌اند ولی خواسته و خواهانشان فرق دارد: تصرف عدوانی اعادهٔ تصرف است، ممانعت از حق رفع مانع از حق ارتفاق یا انتفاع، و مزاحمت رفع مزاحمتی که تصرف را خارج نکرده. اینجا مواد ۱۵۸ تا ۱۷۷ آیین دادرسی مدنی و سمت کیفری آن‌ها را می‌خوانید؛ مهلت و عدد جزا در آن نیست چون در این مواد نیامده.
| تصرف عدوانی | ممانعت از حق | مزاحمت | |
|---|---|---|---|
| ماده | ۱۵۸ | ۱۵۹ | ۱۶۰ |
| خواهان | متصرف سابق | صاحب حق ارتفاق یا انتفاع در ملک دیگری | متصرف فعلی |
| وضعیت تصرف | از تصرف او خارج شده | حق او در ملک دیگری مانع شده | تصرف از او خارج نشده |
| خواسته | اعادهٔ تصرف | رفع ممانعت | جلوگیری از مزاحمت یا رفع آن |
| موضوع | مال غیرمنقول | ملک دیگری | مال غیرمنقول |
| همزمان با دعوای مالکیت؟ | نه (ماده ۱۶۳) | نه (ماده ۱۶۳) | در ماده ۱۶۳ نیامده |
خلع ید در مواد ۱۵۸ تا ۱۷۷ تعریف نشده و دعوایی مبتنی بر مالکیت است؛ تفصیلش: دعوای خلع ید. مفهوم کوتاه: تصرف عدوانی (واژه‌نامه).
| موضوع | حکم | ماده |
|---|---|---|
| دادگاه محلی | دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول | ۱۲ |
| شیوهٔ رسیدگی | تابع تشریفات آیین دادرسی نیست و خارج از نوبت انجام می‌شود (مدت مشخص نشده) | ۱۷۷ |
| دستور موقت | قبل از رأی برای جلوگیری از آثار تصرف یا ادامهٔ مزاحمت، در صورت موجه تشخیص‌دادن دلایل | ۱۷۴ |
| اجرای رأی | رأی رفع تصرف، مزاحمت یا ممانعت بلافاصله اجرا می‌شود؛ درخواست تجدیدنظر مانع اجرا نیست | ۱۷۵ |
| تکرار پس از اجرا | طبق ماده ۶۹۳ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی | ۱۷۶ |
| در مرئی و منظر ضابطین | رسیدگی به شکایت، حفظ وضع موجود و اطلاع به مرجع قضایی؛ نه تخلیهٔ مستقیم | ۱۶۶ |
| تصرف مشترک | منع یا مزاحمت یکی از متصرفان نسبت به دیگری در حکم همین دعاوی است | ۱۶۷ |
قطع انشعاب (تلفن، گاز، برق و مانند آن‌ها) هم مشمول این فصل است مگر با مجوز قانونی یا مستند به قرارداد (ماده ۱۶۸).
قانون شوراهای حل اختلاف (مصوب ۱۴۰۲/۶/۲۲) در ماده ۱۲ (بند ۲) دعاوی حقوقی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق را در صلاحیت دادگاه صلح می‌داند و شورا فقط صلح و سازش دارد (ماده ۱۴). ماده ۳۶ می‌گوید تا زمان تشکیل دادگاه‌های صلح طبق قوانین و مقررات جاری رسیدگی می‌شود.
در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات ۱۳۷۵) تصرف، تجاوز، مزاحمت و ممانعت در اراضی و املاک برشمرده در ماده ۶۹۰ جرم است و دادگاه موظف است رفع تصرف عدوانی، رفع مزاحمت یا رفع ممانعت یا اعادهٔ وضع را هم حکم کند. ماده ۶۹۲ تصرف ملک دیگری به قهر و غلبه و ماده ۶۹۳ تکرار پس از اجرای حکم قطعی خلع ید، رفع مزاحمت یا رفع ممانعت را جرم می‌داند. شمارهٔ رسمی ۶۹۰ است، نه «۱۹۳» که شماره‌گذاری محلی نسخهٔ رسمی مجلس است.
ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی (اصلاحی ۱۳۹۹) فهرست جرائم قابل گذشت را می‌گوید؛ ماده ۶۹۰ (فقط در مورد اراضی و املاک اشخاص خصوصی)، ۶۹۲ و ۶۹۳ در آن آمده‌اند. مجازات حبس و درجهٔ آن‌ها را این صفحه نمی‌آورد؛ چون نسخهٔ ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی (از جمله نصف‌شدن حبس در جرائم قابل گذشت) تطبیق داده نشد.
آخرین بازبینی محتوا: ۶ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.
مشاهده گزینه‌های نصب