سردفتر کسی است که دفترخانهٔ اسناد رسمی را اداره میکند و دفتریار معاون اوست. قانون برای هر دو مدرک، سابقه، سن و نداشتن موانع تعیین کرده و ورود را با آزمون سالانه انجام میدهد. اینجا همه را با شمارهٔ ماده می‌خوانید.
سه واژه را اغلب با هم اشتباه می‌گیرند. قانون دفاتر اسناد رسمی خودش این نقش‌ها را جدا کرده است:
| عنوان | کیست؟ | ماده |
|---|---|---|
| سردفتر | شخصی که اداره امور دفترخانه را به عهده دارد و مسئول همهٔ امور دفترخانه است | ۲ و ۲۳ |
| دفتریار اول | معاون دفترخانه و نمایندهٔ سازمان ثبت؛ به پیشنهاد سردفتر و با ابلاغ سازمان ثبت منصوب میشود | ۳ |
| دفتریار دوم | هر دفترخانه می‌تواند علاوه بر دفتریار اول، یک دفتریار دوم هم داشته باشد | ۳ |
| کفیل دفترخانه | کسی که به‌جای سردفتر دفترخانه را اداره میکند؛ باید همان شرایط سردفتر را داشته باشد | تبصرهٔ ماده ۷ |
مسئولیت هم یکسان نیست: سردفتر مسئول همهٔ امور دفترخانه است و دفتریار اول مسئول اموری که قانون به او سپرده یا سردفتر در حدود مقررات به او ارجاع میدهد؛ در مورد دوم هر دو مسئولیت مشترک دارند. هرجا دفتریار به‌جای سردفتر انجام وظیفه کند، مسئولیتش همان مسئولیت سردفتر است (ماده ۲۳). جزئیات مسئولیت را در شکایت از سردفتر و تخلفات انتظامی می‌خوانید.
ماده ۶ هفت گروه را برمیشمارد که می‌توان آن‌ها را به سردفتری دفترخانه تعیین کرد. متن قانون این است (با ساده‌سازی ظاهری، بدون تغییر معنا):
| بند | شرط |
|---|---|
| ۱ | دارندگان لیسانس حقوق در رشتهٔ قضایی، یا منقول از دانشکدهٔ الهیات یا دانشکدهٔ سابق معقول و منقول |
| ۲ | کسانی که دو سال سابقهٔ خدمات قضایی یا وکالت پایهٔ یک دادگستری دارند |
| ۳ | سایر لیسانسیهها، به شرط داشتن سه سال سابقهٔ دفتریاری |
| ۴ | دارندگان تصدیق اجتهاد از مراجع مسلم، طبق آیین‌نامه‌ای که به تصویب وزارت دادگستری می‌رسد |
| ۵ | دفتریارانی که گواهی قبولی «امتحان مخصوص سردفتری و دفتریاری» (موضوع قانون ۱۳۱۶) دارند، به شرط پنج سال سابقهٔ دفتریاری |
| ۶ | دفتریارانی که دیپلم کامل متوسطه دارند، به شرط هفت سال سابقهٔ دفتریاری اول |
| ۷ | دفتریاران اولی که در زمان تصویب قانون شاغل بودند و ۱۵ سال سابقهٔ دفتریاری (متناوب یا مستمر) دارند |
بندهای ۵ تا ۷ بیشتر به گذار از قانون قدیم ۱۳۱۶ مربوط است. تبصرهٔ ۳ ماده ۶ هم می‌گوید اگر دانشگاه‌ها رشتهٔ ویژهٔ فنون ثبتی تأسیس کنند، فارغ‌التحصیلان آن بر سایر داوطلبان سردفتری و دفتریاری حق تقدم دارند؛ اینکه در عمل چه رشته یا مدرکی در اطلاعیهٔ هر آزمون پذیرفته میشود، در متن قانون نیست و با اطلاعیهٔ همان دوره روشن میشود.
یعنی راه دفتریاری از نظر مدرک بازتر است (دیپلم با یک سال کارآموزی)، ولی انتصاب او به پیشنهاد سردفتر انجام میشود، نه مستقل از دفترخانه.
| موضوع | حکم قانون | ماده |
|---|---|---|
| حداقل و حداکثر سن سردفتر در بدو اشتغال | ۲۴ تا ۵۰ سال | ۹ |
| حداقل و حداکثر سن دفتریار در بدو اشتغال | ۲۰ تا ۵۰ سال | ۹ |
| بازنشستگی با سابقه | سردفتر یا دفتریار اولی که ۳۰ سال سابقهٔ خدمت (متوالی یا متناوب) دارد می‌تواند تقاضای بازنشستگی کند | ۱۰ |
| بازنشستگی با سن | سردفتران و دفتریاران اول پس از رسیدن به ۶۵ سال تمام بازنشسته میشوند؛ ملاک شناسنامه‌ای است که در بدو اشتغال ارائه شده | ۱۱ |
| مستثنا | شاغلان در زمان تصویب قانون می‌توانستند تا ۷۰ سال تمام ادامه دهند | تبصرهٔ ماده ۱۱ |
نحوهٔ استفاده از مزایای بازنشستگی را ماده ۱۰ به آیین‌نامهٔ ماده ۶۸ می‌سپارد که متن آن در قانون نیست و در این صفحه نیامده است.
ماده ۵ (اصلاحی ۱۴۰۱/۰۲/۰۵) چارچوب آزمون را تعیین کرده است:
قانون تاریخ برگزاری، تعداد پذیرش، سرفصل‌ها و مدارک ثبت‌نام را تعیین نکرده و آن‌ها را اطلاعیهٔ هر دوره اعلام میکند. اگر در سایت‌های خبری تاریخ یا ظرفیت آزمون را دیده‌اید، همیشه با اطلاعیهٔ رسمی تطبیق دهید؛ این صفحه عمداً تاریخ و عدد دوره‌ای نمی‌آورد.
ماده ۱۲ پنج گروه را از سردفتری و دفتریاری ممنوع کرده است (نه برای انتخاب و نه برای ابقا):
اصطلاحات «جنایت» و «جنحه» از قانون ۱۳۵۴ است و با درجه‌بندی کیفری امروز یک‌به‌یک برابر نیست؛ اینکه سابقهٔ کیفری مشخصی مانع میشود یا نه، با سازمان ثبت و در صورت اختلاف با وکیل است. ماده ۱۳ هم می‌گوید اگر برای سردفتر یا دفتریاری به اتهام جنایت عمدی (یا جنحه‌های مذکور در ماده ۱۹ قانون مجازات عمومی) کیفرخواست صادر شود، تا صدور حکم قطعی معلق میشود و در صورت برائت، سازمان ثبت بلافاصله اجازهٔ اشتغال مجدد صادر میکند.
دو استثنا هم هست: تدریس در دانشکده‌ها و مدارس عالی با اجازهٔ وزارت دادگستری مانع نیست (تبصرهٔ ۱)؛ و سردفتر یا دفتریاری که به نمایندگی مجلسین انتخاب شود یا شهردار انتخابی باشد، با حفظ سمت از اشتغال معذور است و دفترخانه در آن مدت به تصدی دفتریار واجد شرایط اداره میشود (تبصرهٔ ۲). نکتهٔ مهم برای وکلا: وکالت دادگستری و سردفتری با هم جمع نمی‌شود؛ شرط ماده ۶ (بند ۲) سابقهٔ وکالت پایهٔ یک است، نه ادامهٔ اشتغال به آن.
اینکه سردفتر در عمل چه سندهایی تنظیم میکند و هزینهٔ آن‌ها چقدر است، در هزینهٔ انتقال سند و تبدیل قولنامه به سند رسمی آمده است.
تخلف انتظامی، جبران خسارت و مرور زمان دو ساله را بخوانید.
قانون عدد درآمد سردفتر را نمی‌گوید؛ ماده ۵۰ فقط فهرست وجوهی را آورده که هنگام تنظیم و ثبت سند در دفترخانه وصول میشود: ۱) حق تحریر طبق تعرفهٔ وزارت دادگستری، ۲) حق ثبت (به ماخذ ماده ۱۲۳ قانون ثبت)، ۳) مالیات و حق تمبر طبق قوانین مالیاتی، ۴) سایر وجوهی که طبق قوانین وصول آن‌ها به عهدهٔ دفترخانه است. حق تحریر و حق ثبت مبلغ ثابتی ندارد و تعرفه عوض میشود. هر عددی که برای «درآمد ماهانهٔ سردفتر» می‌بینید، تخمین سایت‌هاست نه متن قانون؛ این صفحه عددی نمی‌آورد.
آخرین بازبینی محتوا: ۳ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر میکنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.
مشاهده گزینه‌های نصب