«لایحه» در زبان حقوقی دو معنای جدا دارد. در دادگاه، نوشتهای است که طرف پرونده یا وکیلش دفاع، دلیل یا اعتراض خود را در آن بهطور مکتوب به دادگاه یا دادسرا میدهد. در قانونگذاری، پیشنهاد قانونی است که دولت پس از تصویب هیئت وزیران به مجلس میبرد. این صفحه هر دو را با متن قانون توضیح میدهد و برای نوشتن لایحهٔ پروندهتان، نمونه و ابزار را نشان میدهد.
لایحه دعوای تازهای شروع نمیکند؛ در جریان پروندهای که از قبل باز شده نوشته میشود و به آن ضمیمه میشود.
لایحه نوشتهای است که خواهان، خوانده، شاکی، متهم یا وکیل هر کدام، دفاع، دلیل، پاسخ یا اعتراض خود را در آن به دادگاه یا دادسرا میدهد. قانون آیین دادرسی مدنی چند جا به لایحه اثر حقوقی داده است. همین اثرها نشان میدهد که لایحه فقط یک نامهٔ توضیحی نیست:
| نوع لایحه | چه کسی و چه وقت | نمونه و راهنما |
|---|---|---|
| لایحهٔ دفاعیه | خوانده در دعوای حقوقی یا متهم در پروندهٔ کیفری، در پاسخ به دعوا یا شکایت | نمونه لایحه دفاعیه، نمونهها به تفکیک موضوع |
| لایحهٔ ایرادات شکلی | خوانده، تا پایان اولین جلسهٔ دادرسی (مادهٔ ۸۷) | نمونه لایحه ایرادات شکلی |
| لایحهٔ آخرین دفاع | متهم در دادسرا، وقتی بازپرس یا دادیار پس از پایان تحقیقات آخرین دفاع را میگیرد | توضیح در صفحهٔ لایحه دفاعیه |
| لایحهٔ تجدیدنظرخواهی | طرفی که به رأی بدوی اعتراض دارد؛ دلایل اعتراض در آن نوشته میشود | نمونه لایحه تجدیدنظرخواهی |
| لایحهٔ فرجامخواهی | اعتراض به رأی در دیوان عالی کشور؛ فقط بر پایهٔ جهات قانونی فرجام | نمونه لایحه فرجامی |
| لایحه در دعوای خاص | مثلاً خوانده در دعوای وجه چک یا طرف دعوای بانکی | دفاع در دعوای چک، لایحه دعاوی بانکی |
| اعتراض به نظر کارشناس | طرفی که با نظریهٔ کارشناس دادگستری موافق نیست | اعتراض به نظریه کارشناس |
| دادخواست | شکواییه | لایحه | |
|---|---|---|---|
| کارکرد | شروع دعوای حقوقی: «شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست میباشد.» (مادهٔ ۴۸) | شروع پروندهٔ کیفری با شکایت از جرم | نوشتهای در جریان پروندهٔ موجود |
| خواستهٔ تازه | بله؛ خواسته در آن تعیین میشود | تعقیب و مجازات مرتکب | نه؛ دفاع، پاسخ، دلیل یا اعتراض |
| نمونه در سایت | نمونه دادخواست | نمونه شکواییه | نمونه لایحه |
نکتهٔ مهم برای خوانده: اگر میخواهید علیه خواهان خواستهٔ مستقل داشته باشید، لایحه کافی نیست. «دعوای متقابل به موجب دادخواست اقامه میشود، لیکن دعاوی تهاتر، صلح، فسخ، رد خواسته و امثال آن که برای دفاع از دعوای اصلی اظهار میشود، دعوای متقابل محسوب نمیشود و نیاز به تقدیم دادخواست جداگانه ندارد.» (مادهٔ ۱۴۲). پس دفاعهایی مثل تهاتر، فسخ یا رد خواسته را میتوان در همان لایحه نوشت، ولی دعوای متقابل دادخواست جداگانه میخواهد.
در خبرها وقتی میگویند «لایحهٔ … به مجلس رفت»، منظور همین معنا است.
اصل ۷۴ قانون اساسی دو راه برای پیشنهاد قانون تعیین کرده است: «لوایح قانونی پس از تصویب هیئت وزیران به مجلس تقدیم میشود و طرحهای قانونی به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان، در مجلس شورای اسلامی قابل طرح است.»
دربارهٔ بار مالی هم اصل ۷۵ میگوید: «طرحهای قانونی و پیشنهادها و اصلاحاتی که نمایندگان در خصوص لوایح قانونی عنوان میکنند و به تقلیل درآمد عمومی یا افزایش هزینه عمومی میانجامد، در صورتی قابل طرح در مجلس است که در آن طریق جبران کاهش درآمد یا تأمین هزینه جدید نیز معلوم شده باشد.»
بودجهٔ سالانه هم از همین راه میآید: «بودجه سالانه کل کشور به ترتیبی که در قانون مقرر میشود از طرف دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب به مجلس شورای اسلامی تسلیم میگردد.» (اصل ۵۲)؛ برای همین به آن «لایحهٔ بودجه» میگویند.
| لایحه | طرح | |
|---|---|---|
| پیشنهاددهنده | دولت، پس از تصویب هیئت وزیران | دستکم پانزده نفر از نمایندگان |
| مبنا | اصل ۷۴ قانون اساسی | اصل ۷۴ قانون اساسی |
| بار مالی | اگر نمایندگان در آن پیشنهاد یا اصلاحی بدهند که درآمد عمومی را کم یا هزینهٔ عمومی را زیاد کند، باید راه جبرانش معلوم باشد (اصل ۷۵) | اگر درآمد عمومی را کم یا هزینهٔ عمومی را زیاد کند، باید راه جبرانش معلوم باشد (اصل ۷۵) |
| پس از تصویب | هر دو به شورای نگهبان فرستاده میشوند (اصل ۹۴) و رئیسجمهور مصوبه را امضا و برای اجرا ابلاغ میکند (اصل ۱۲۳) | همان |
«طرحها و لوایح فوری عبارتند از یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی.» (مادهٔ ۱۵۴). فوریت را خود دولت ضمن لایحه میخواهد یا پانزده نماینده کتباً تقاضا میکنند، و مجلس دربارهٔ آن رأی میگیرد (مادهٔ ۱۵۵).
| نوع | رأی لازم برای فوریت (مادهٔ ۱۵۵) | نحوهٔ رسیدگی |
|---|---|---|
| عادی | — | کمیسیون اصلی حداکثر سه ماه؛ یکشوری، مگر استثناهای مادهٔ ۱۳۹ |
| یکفوریتی | اکثریت مطلق حاضران | کمیسیون اصلی حداکثر یک ماه و نیم (مادهٔ ۱۴۱)؛ یکشوری و خارج از نوبت (مادهٔ ۱۶۰) |
| دوفوریتی | دوسوم حاضران | چاپ، توزیع و ارجاع به کمیسیون حداکثر چهار ساعت پس از تصویب فوریت؛ گزارش کمیسیون حداکثر سه روز کاری پس از تصویب فوریت (مادهٔ ۱۶۱) |
| سهفوریتی | دوسوم مجموع نمایندگان | بلافاصله پس از تصویب فوریت، کلیات و سپس مواد در همان جلسه (مادهٔ ۱۶۲) |
در عنوان برخی قوانین قدیمیتر عبارت «لایحهٔ قانونی» آمده است؛ این عبارت بخشی از نام همان مصوبه است. نمونهٔ آشنا برای وکلا «لایحهٔ قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری» مصوب ۵ اسفند ۱۳۳۳ است.
اگر بهخاطر پروندهای به این صفحه رسیدهاید، از یکی از اینها شروع کنید.
نمونهٔ کامل لایحه دفاعیه و نگارش رایگان، با خروجی Word. شروع ←
کلاهبرداری، خیانت در امانت، توهین، چک، تخلیه و… نمونهها ←
جهات تجدیدنظر و نقد دادنامه. نمونه ←
ایرادهای مادهٔ ۸۴ به زبان ساده. نمونه ←
ویدیوی آموزش نوشتن لایحه دفاعیه در ۶ گام؛ نمونههای دیگر: لایحه فرجامخواهی، لایحه دعاوی بانکی، دفاع در دعوای مطالبه وجه چک.
آخرین بازبینی محتوا: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شدهاند؛ ارقام و تاریخها فقط وقتی آمدهاند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشتهاند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمیگیرد. قوانین و ابلاغیهها تغییر میکنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانههای رسمی را اداره نمیکند و استعلام زنده انجام نمیدهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویسها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا رباتهای تلگرام و بله.
مشاهده گزینههای نصب