بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
قرارهای تأمین کیفری

بازداشت موقت: شرایط، مدت و اعتراض

بازداشت موقت سنگین‌ترین قرار تأمین است و فقط در جرایم مشخص و با شرایط معین صادر می‌شود. اینجا می‌بینید چه چیزی لازم است، چقدر می‌تواند طول بکشد و چطور فک، تبدیل یا اعتراض کنید.

مواد ۲۳۷ تا ۲۵۱ آ.د.ک
مهلت‌های ده‌روزه
بازبینی ۳۰ مهر ۱۴۰۵

بازداشت موقت چه وقت صادر می‌شود؟

پاسخ کوتاه: بازداشت موقت (ماده ۲۱۷ بند د) فقط در جرایم ماده ۲۳۷ و وقتی دلایل و قرائن کافی بر توجه اتهام باشد صادر می‌شود، و وجود دست‌کم یکی از شرایط ماده ۲۳۸ را هم می‌خواهد: از بین رفتن آثار و ادله یا تبانی، بیم فرار یا مخفی شدن، یا اخلال در نظم عمومی و به خطر افتادن جان. قرار باید مستدل باشد و حق اعتراض متهم در آن ذکر شود (ماده ۲۳۹). مدت آن سقف دارد: به هر حال از حداقل مجازات حبس آن جرم بیشتر نمی‌شود و در جرایم موجب سلب حیات از دو سال و در سایر جرایم از یک سال تجاوز نمی‌کند (ماده ۲۴۲).

این صفحه راهنمای عمومی است. در پروندهٔ واقعی فوراً از وکیل کیفری کمک بگیرید؛ مهلت‌های ده‌روزهٔ اعتراض از ابلاغ شروع می‌شوند. مقایسهٔ همهٔ قرارها را در قرارهای تأمین کیفری ببینید.

بازداشت موقت در چه جرایمی ممکن است؟

ماده ۲۳۷ می‌گوید صدور قرار بازداشت موقت جایز نیست مگر در این جرایم و در صورتی که دلایل، قرائن و امارات کافی بر توجه اتهام به متهم دلالت کند:

  • جرایمی که مجازات قانونی آن‌ها سلب حیات، حبس ابد یا قطع عضو است، و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که دیه‌شان ثلث دیه کامل یا بیشتر است؛
  • جرایم تعزیری درجه چهار و بالاتر؛
  • جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازاتشان درجه پنج و بالاتر است؛
  • ایجاد مزاحمت و آزار بانوان و اطفال و تظاهر، قدرت‌نمایی و ایجاد مزاحمت برای اشخاص که با چاقو یا هر نوع اسلحه انجام شود؛
  • سرقت، کلاهبرداری، ارتشاء، اختلاس، خیانت در امانت، جعل یا استفاده از سند مجعول، اگر مشمول بند «ب» نباشد و متهم یک فقره سابقهٔ محکومیت قطعی به‌علت یکی از همین جرایم داشته باشد.

تبصرهٔ ماده ۲۳۷ می‌گوید موارد بازداشت موقت الزامیِ موضوع قوانین خاص، به‌جز قوانین ناظر بر جرایم نیروهای مسلح، از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون ملغی است.

سه شرط ماده ۲۳۸: دست‌کم یکی لازم است

شرطیعنی چه
الفآزاد بودن متهم باعث از بین رفتن آثار و ادله جرم یا تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعان شود، یا شهود از ادای شهادت امتناع کنند
ببیم فرار یا مخفی شدن متهم باشد و به طریق دیگر نتوان از آن جلوگیری کرد
پآزاد بودن متهم مخل نظم عمومی باشد یا جان شاکی، شهود یا خانوادهٔ آن‌ها و خود متهم را به خطر بیندازد

ماده ۲۵۰ هم می‌گوید قرار تأمین و نظارت قضایی باید مستدل و موجه و متناسب با نوع و اهمیت جرم، شدت مجازات، ادله، احتمال فرار، سابقه، وضعیت روحی و جسمی، سن، جنس و شخصیت و حیثیت متهم باشد؛ اخذ تأمین نامتناسب محکومیت انتظامی از درجه چهار به بالا دارد.

از صدور قرار تا نظر دادستان

  1. قرار بازداشت موقت باید مستدل و موجه باشد و مستند قانونی، ادله و حق اعتراض متهم در متن آن بیاید؛ با صدور آن متهم به بازداشتگاه معرفی می‌شود؛ اگر برای جلوگیری از تبانی باشد، دلیل آن در برگهٔ اعزام قید می‌شود (ماده ۲۳۹)؛
  2. قرار باید فوری نزد دادستان فرستاده شود و دادستان حداکثر ظرف ۲۴ ساعت نظر کتبی بدهد؛ اگر موافق نباشد، حل اختلاف با دادگاه صالح است و متهم تا رأی دادگاه که از ده روز بیشتر نمی‌شود بازداشت می‌ماند (ماده ۲۴۰)؛
  3. متهم می‌تواند به قرار اعتراض کند؛ ماده ۲۲۶ برای قرار منتهی به بازداشت یا عدم پذیرش کفیل و وثیقه، مهلت ده روز از ابلاغ را مقرر کرده است.

بازداشت موقت تا کی؟

ماده ۲۴۲ ترتیب بازنگری را مشخص کرده است: اگر در جرایم موضوع بندهای الف، ب، پ و ت ماده ۳۰۲ تا دو ماه و در سایر جرایم تا یک ماه متهم بازداشت بماند و پرونده در دادسرا به تصمیم نهایی نرسد، بازپرس مکلف به فک یا تخفیف قرار تأمین است، مگر علل موجهی برای ابقا وجود داشته باشد که با ذکر علل ابقا و به متهم ابلاغ می‌شود. متهم می‌تواند ظرف ده روز از ابلاغ به دادگاه صالح اعتراض کند. متن ماده می‌گوید فک یا تخفیف قرار تأمین بدون نیاز به موافقت دادستان انجام می‌شود، ولی دربارهٔ خودِ بازداشت موقت فک، تخفیف یا ابقا هر سه باید به تأیید دادستان برسد و در صورت مخالفت او دادگاه صالح حل اختلاف می‌کند. اگر بازداشت ادامه یابد، همین مقررات هر دو ماه یا هر یک ماه دوباره اعمال می‌شود.

سقف مدت بازداشتمبنا
از حداقل مجازات حبس مقرر برای آن جرم بیشتر نمی‌شودماده ۲۴۲
در جرایم موجب سلب حیات: حداکثر دو سالماده ۲۴۲
در سایر جرایم: حداکثر یک سالماده ۲۴۲
سقف شامل مجموع قرارهای دادسرا و دادگاه و قرارهای دیگر منتهی به بازداشت متهم استتبصرهٔ ۱ ماده ۲۴۲

درخواست فک یا تبدیل قرار

  • اگر علت بازداشت مرتفع شود و موجب دیگری برای ادامه نباشد، بازپرس با موافقت دادستان فوری رفع بازداشت می‌کند؛ در صورت مخالفت دادستان، دادگاه صالح حل اختلاف می‌کند (ماده ۲۴۱)؛
  • اگر متهم موجبات بازداشت را مرتفع بداند، می‌تواند فک یا تبدیل قرار را از بازپرس بخواهد. بازپرس فوری و حداکثر ظرف پنج روز مستدل اظهارنظر می‌کند؛ در صورت رد، قرار رد ابلاغ می‌شود و متهم ظرف ده روز می‌تواند اعتراض کند؛ متهم در هر ماه فقط یک‌بار می‌تواند این درخواست را مطرح کند (ماده ۲۴۱)؛
  • بازپرس در تمام مراحل تحقیقات می‌تواند قرار تأمین را تشدید یا تخفیف دهد؛ تشدید یا تخفیف یعنی تبدیل نوع قرار یا تغییر مبلغ آن (ماده ۲۴۳ و تبصره)؛
  • دادستان تا پیش از کیفرخواست می‌تواند تشدید یا تخفیف را از بازپرس بخواهد؛ متهم هم می‌تواند تخفیف بخواهد؛ تقاضای دادستان یا متهم بیش از یک بار مطرح نمی‌شود (ماده ۲۴۴).
  • وقتی دادگاه قرار بازداشت صادر کند، قرار در دادگاه تجدیدنظر استان قابل اعتراض است (ماده ۲۴۶)؛ دادگاه صالح موضوع مواد ۲۴۰، ۲۴۲ و ۲۴۴ در وقت فوق‌العاده رسیدگی می‌کند و تصمیمش قطعی است (ماده ۲۴۵).

نمونهٔ درخواست فک یا تبدیل قرار را در نمونه درخواست‌ها ببینید.

بازداشت یا نظارت قضایی؟

بازپرس می‌تواند علاوه بر قرار تأمین، قرار نظارت قضایی (معرفی نوبه‌ای، منع رانندگی، منع اشتغال، ممنوعیت نگهداری سلاح، ممنوعیت خروج از کشور) صادر کند؛ در جرایم تعزیری درجه هفت و هشت با ارائهٔ تضمین جبران خسارت، مقام قضایی می‌تواند فقط به نظارت قضایی اکتفا کند. این قرارها ظرف ده روز قابل اعتراض‌اند (ماده ۲۴۷). اعتبار منع خروج از کشور شش ماه و قابل تمدید است (ماده ۲۴۸). دربارهٔ ممنوع‌الخروجی راهنمای ممنوع‌الخروجی را ببینید.

اگر متهم یا محکوم‌علیه در مواعد مقرر حاضر شود، قرار تأمین و نظارت قضایی با شروع به اجرای حبس، اجرای کامل سایر مجازات‌ها، صدور قرارهای منع و موقوفی و تعلیق تعقیب، تعلیق اجرای مجازات و مختومه شدن پرونده لغو می‌شود (ماده ۲۵۱).

ادامهٔ مسیر قرارهای تأمین

قرار وثیقه

میزان، ضبط و آزادسازی. بخوانید ←

قرار کفالت

کفیل و وجه‌الکفاله. بخوانید ←

نمونه درخواست‌ها

فک، تبدیل، تقلیل و آزادی مشروط. نمونه ←

ممنوع‌الخروجی

علت‌ها و راه رفع. راهنما ←

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۳۰ مهر ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲: مواد ۲۱۷، ۲۲۶، ۲۳۷ تا ۲۵۱.
  • مصداق جرایم موضوع ماده ۳۰۲ در متن ماده ۲۴۲ ارجاع شده و در این صفحه شرح داده نشده است.

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

بازداشت موقت چیست؟
سنگین‌ترین قرار تأمین کیفری که بازپرس در جرایم مشخص ماده ۲۳۷ و با شرایط ماده ۲۳۸ صادر می‌کند تا متهم در دسترس باشد و آثار جرم از بین نرود.
بازداشت موقت در چه جرایمی صادر می‌شود؟
جرایم موجب سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با دیهٔ ثلث دیه کامل یا بیشتر، تعزیری درجه چهار و بالاتر، جرایم امنیتی درجه پنج و بالاتر، مزاحمت با چاقو یا اسلحه و برخی جرایم مالی با سابقهٔ محکومیت قطعی (ماده ۲۳۷).
شرایط صدور قرار بازداشت موقت چیست؟
علاوه بر جرم مشمول ماده ۲۳۷ و دلایل کافی، دست‌کم یکی از این‌ها لازم است: خطر از بین رفتن ادله یا تبانی، بیم فرار یا مخفی شدن، یا اخلال در نظم عمومی و به خطر افتادن جان (ماده ۲۳۸). قرار باید مستدل باشد (ماده ۲۳۹).
بازداشت موقت حداکثر تا کی است؟
از حداقل مجازات حبس آن جرم بیشتر نمی‌شود و در جرایم موجب سلب حیات از دو سال و در سایر جرایم از یک سال تجاوز نمی‌کند (ماده ۲۴۲).
مهلت اعتراض به قرار بازداشت موقت چقدر است؟
ده روز از ابلاغ. ماده ۲۲۶ برای قرار منتهی به بازداشت، ماده ۲۴۱ برای رد درخواست فک و ماده ۲۴۲ برای ابقای بازداشت ده روز مقرر کرده است.
چطور فک قرار بازداشت را بخواهم؟
اگر موجبات بازداشت را مرتفع می‌دانید، از بازپرس فک یا تبدیل قرار را بخواهید. بازپرس حداکثر ظرف پنج روز مستدل اظهارنظر می‌کند و در صورت رد می‌توانید ظرف ده روز اعتراض کنید؛ هر ماه فقط یک‌بار (ماده ۲۴۱).
دادستان با بازداشت موافق نباشد چه می‌شود؟
قرار باید فوری نزد دادستان برود و دادستان ظرف ۲۴ ساعت نظر کتبی دهد؛ اگر موافق نباشد دادگاه صالح حل اختلاف می‌کند و متهم تا رأی دادگاه، حداکثر ده روز، بازداشت می‌ماند (ماده ۲۴۰).
آیا می‌توان بازداشت موقت را به وثیقه یا کفالت تبدیل کرد؟
بله. بازپرس در تمام مراحل می‌تواند قرار تأمین را تخفیف دهد و تخفیف یعنی تبدیل نوع قرار یا تغییر مبلغ (ماده ۲۴۳ و تبصره). متهم هم می‌تواند تخفیف بخواهد (ماده ۲۴۴).

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب