بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
قانون آیین دادرسی مدنی · لزوم درخواست ذی‌نفع

ماده ۲ قانون آیین دادرسی مدنی

دادگاه خودش دعوا را شروع نمی‌کند؛ ذی‌نفع یا نمایندهٔ قانونی او باید رسیدگی را طبق قانون بخواهد.

متن تطبیق‌شده با دو منبع
بازبینی ۲۵ آبان ۱۴۰۵
ماده + توضیح + ماده‌های مرتبط

متن مادهٔ ۲ قانون آیین دادرسی مدنی

ماده ۲
قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی

هیچ دادگاهی نمی‌تواند به دعوایی رسیدگی کند مگر اینکه شخص یا اشخاص ذی‌نفع یا وکیل یا قائم‌مقام یا نماینده قانونی آنان رسیدگی به دعوا را برابر قانون درخواست نموده باشند.

متن از نسخهٔ اصلاح‌شدهٔ قانون نقل شده و با منبع دوم تطبیق داده شده است.

مادهٔ ۲ چه می‌گوید؟

پاسخ کوتاه: مادهٔ ۲ می‌گوید هیچ دادگاهی نمی‌تواند به دعوایی رسیدگی کند، مگر اینکه شخص ذی‌نفع، یا وکیل، قائم‌مقام یا نمایندهٔ قانونی او، رسیدگی را برابر قانون درخواست کرده باشد.

دو چیز از این متن برمی‌آید: درخواست باید از طرف کسی باشد که در دعوا نفع دارد یا از طرف او سمت دارد، و باید «برابر قانون» باشد. مادهٔ ۴۸ همین قانون می‌گوید: «شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست می‌باشد».

ذی‌نفع نبودن خواهان و محرز نبودن سمت نماینده، هر دو در فهرست ایرادهای مادهٔ ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی آمده‌اند.

نکته‌های متن

  • «هیچ دادگاهی نمی‌تواند»: قاعده برای همهٔ دادگاه‌هاست.
  • «ذی‌نفع»: درخواست‌کننده باید در دعوا نفع داشته باشد.
  • «وکیل یا قائم‌مقام یا نماینده قانونی»: درخواست می‌تواند از طرف شخص دیگری باشد، به شرط داشتن سمت.
  • «برابر قانون»: درخواست رسیدگی باید به شکلی باشد که قانون گفته است.

ماده‌هایی که کنار این ماده خوانده می‌شوند

متن هر ماده عیناً از قانون نقل شده است.

مادهٔ ۱ قانون آیین دادرسی مدنی
آیین دادرسی مدنی، مجموعه اصول و مقرراتی است که در مقام رسیدگی به امور حسبی و کلیه دعاوی مدنی و بازرگانی در دادگاه‌های عمومی، انقلاب، تجدیدنظر، دیوان عالی کشور و سایر مراجعی که به موجب قانون موظف به رعایت آن می‌باشند به کار می‌رود.
تعریف آیین دادرسی مدنی و مراجعی که آن را به کار می‌برند.
مادهٔ ۳ قانون آیین دادرسی مدنی
قضات دادگاه‌ها موظفند موافق قوانین به دعاوی رسیدگی کرده، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت نمایند. در صورتی که قوانین موضوعه کامل یا صریح نبوده یا متعارض باشند یا اصلاً قانونی در قضیه مطروحه وجود نداشته باشد، با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد، حکم قضیه را صادر نمایند و نمی‌توانند به بهانه سکوت یا نقص یا اجمال یا تعارض قوانین از رسیدگی به دعوا و صدور حکم امتناع ورزند و الّا مستنکف از احقاق حق شناخته شده و به مجازات آن محکوم خواهند شد.
تبصره- چنانچه قاضی مجتهد باشد و قانون را خلاف شرع بداند پرونده به شعبه دیگری جهت رسیدگی ارجاع خواهد شد.
قاضی باید طبق قانون رسیدگی و حکم صادر کند و نمی‌تواند به بهانهٔ سکوت یا نقص قانون از رسیدگی خودداری کند.
در موارد زیر خوانده می‌تواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند:
۱- دادگاه صلاحیت نداشته باشد.
۲- دعوا بین همان اشخاص در همان دادگاه یا دادگاه هم‌عرض دیگری قبلاً اقامه شده و تحت رسیدگی باشد و یا اگر همان دعوا نیست دعوایی باشد که با ادعای خواهان ارتباط کامل دارد.
۳- خواهان به جهتی از جهات قانونی از قبیل صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد.
۴- ادعا متوجه شخص خوانده نباشد.
۵- کسی که به عنوان نمایندگی اقامه دعوا کرده از قبیل وکالت یا ولایت یا قیمومت و سمت او محرز نباشد.
۶- دعوای طرح شده سابقاً بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعوا قائم‌مقام آنان هستند، رسیدگی شده نسبت به آن حکم قطعی صادر شده باشد.
۷- دعوا بر فرض ثبوت، اثر قانونی نداشته باشد از قبیل وقف و هبه بدون قبض.
۸- مورد دعوا مشروع نباشد.
۹- دعوا جزمی نبوده بلکه ظنی یا احتمالی باشد.
۱۰- خواهان در دعوای مطروحه ذی‌نفع نباشد.
۱۱- دعوا خارج از موعد قانونی اقامه شده باشد.
فهرست ایرادهایی که خوانده می‌تواند مطرح کند؛ بندهای ۵ و ۱۰ دربارهٔ سمت و ذی‌نفع بودن است.

این ماده کجا به کار می‌آید؟

نمونه دادخواست

ساختار دادخواست و متن آماده. نمونه ←

ثبت دادخواست در دفتر خدمات قضایی

مراحل ثبت دعوا. راهنما ←

رد دادخواست و رفع نقص

وقتی دادخواست ناقص است. راهنما ←

فهرست همهٔ ماده‌ها و رأی‌های وحدت رویه: قانون‌خوان پارسی وکیل.

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، مادهٔ ۲ و مادهٔ ۱، مادهٔ ۳، مادهٔ ۸۴.
  • متن ماده با دو منبع مستقل تطبیق داده شده است؛ اگر اصلاح تازه‌ای تصویب شده باشد، متن روز ملاک است.

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

ماده ۲ قانون آیین دادرسی مدنی چه می‌گوید؟
می‌گوید هیچ دادگاهی نمی‌تواند به دعوایی رسیدگی کند مگر اینکه شخص یا اشخاص ذی‌نفع یا وکیل یا قائم‌مقام یا نمایندهٔ قانونی آنان رسیدگی به دعوا را برابر قانون درخواست نموده باشند.
کسی که در دعوا نفعی ندارد می‌تواند دادخواست بدهد؟
مادهٔ ۲ درخواست رسیدگی را کار شخص ذی‌نفع یا نمایندهٔ او می‌داند. بند ۱۰ مادهٔ ۸۴ هم ذی‌نفع نبودن خواهان را از ایرادهایی شمرده که خوانده می‌تواند مطرح کند.
دعوای حقوقی چطور شروع می‌شود؟
طبق مادهٔ ۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست است. نمونه و ساختار آن در صفحهٔ نمونه دادخواست آمده است.

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب