ورشکستگی مخصوص تاجر و شرکت تجاری است و با «توقف از پرداخت دیون» شروع می‌شود، نه با صرفِ بدهکار بودن. این راهنما از متن قانون تجارت می‌گوید چه کسی، با چه مهلتی و با چه آثاری ورشکسته اعلام می‌شود.
دو نکتهٔ مهم از همان ابتدا: ورشکستگی برای غیرتاجر وجود ندارد؛ بدهکار عادی راه «اعسار» دارد و تاجر و شخص حقوقی برعکس از اعسار محروم‌اند (ماده ۱۵ قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی). تفاوت‌ها در ورشکستگی یا اعسار؟ آمده است. دوم اینکه ورشکستگی به تقصیر و به تقلب جنبهٔ کیفری دارد که در ورشکستگی به تقصیر و تقلب جدا بررسی شده است.
ماده ۴۱۲ از «تاجر یا شرکت تجارتی» حرف می‌زند. ماده ۱ قانون تجارت تاجر را «کسی که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار بدهد» می‌داند و ماده ۲ فهرست معاملات تجارتی را آورده است، از جمله خرید مال منقول به قصد فروش یا اجاره، حمل‌ونقل، دلالی و حق‌العمل‌کاری، تأسیس کارخانه برای غیر نیاز شخصی، عملیات صرافی و بانکی و معاملات برواتی. اگر بدهکار این وصف را ندارد، قانون برای او حکم ورشکستگی نمی‌شناسد.
نکتهٔ دیگر ماده ۴۱۲ این است که حکم ورشکستگی تاجری را که حین مرگ در حال توقف بوده تا یک سال بعد از مرگ او هم می‌توان صادر کرد.
ماده ۴۱۳ تکلیف را بر دوش خود تاجر گذاشته است: ظرف ۳ روز از تاریخ وقفهای که در پرداخت قروض یا سایر تعهدات نقدی‌اش پیش آمده، توقف را به دفتر دادگاه اظهار کند و صورت‌حساب دارایی و تمام دفاتر تجارتی‌اش را تسلیم نماید. ماده ۴۱۴ می‌گوید صورت‌حساب باید:
رعایت‌نکردن این مواد بی‌پیامد نیست: طبق ماده ۴۳۵ دادگاه در حکم ورشکستگی قرار توقیف تاجر را می‌دهد، و طبق بند ۲ ماده ۵۴۲ تاجری که عملیاتش متوقف شده و مطابق ماده ۴۱۳ رفتار نکرده ممکن است ورشکسته به تقصیر اعلان شود. قالب آمادهٔ اظهار توقف و صورت‌حساب را در نمونه‌های ورشکستگی ببینید.
| درخواست‌کننده | مبنای قانونی | نکته |
|---|---|---|
| خود تاجر | ماده ۴۱۵ (الف) | با اظهار توقف و تسلیم صورت‌حساب و دفاتر (مواد ۴۱۳ و ۴۱۴) |
| یک یا چند طلبکار | ماده ۴۱۵ (ب) | درخواست باید به اسنادی تکیه کند که تاجر بودن بدهکار و توقف او از پرداخت را نشان بدهد؛ نمونهٔ دادخواست در همین سایت هست |
| دادستان | ماده ۴۱۵ (ج) | در متن قانون «مدعی‌العموم بدایت» آمده است |
دادگاه در حکم خود باید «تاریخ توقف» را معین کند؛ اگر معین نشد، تاریخ حکم همان تاریخ توقف حساب می‌شود (ماده ۴۱۶). این تاریخ مهم است، چون معاملات تاجر بعد از آن در معرض بطلان قرار می‌گیرد (ماده ۴۲۳).
| اثر | ماده | خلاصه |
|---|---|---|
| ممنوعیت مداخله در اموال | ۴۱۸ | تاجر از تاریخ حکم از دخالت در تمام اموالش، حتی آنچه در مدت ورشکستگی به دست می‌آید، ممنوع است و مدیر تصفیه قائم‌مقام قانونی او در حقوق مالی مؤثر در تأدیهٔ دیون می‌شود |
| دعاوی علیه تاجر | ۴۱۹ | هر دعوایی دربارهٔ مال منقول یا غیرمنقول او باید علیه مدیر تصفیه اقامه یا با طرفیت او پیگیری شود؛ اقدامات اجرایی هم همین‌طور است |
| دیون مؤجل | ۴۲۱ | قروض مؤجل با رعایت تخفیفات لازم نسبت به مدت، به قروض حال تبدیل می‌شود |
| معاملات پس از توقف | ۴۲۳ | صلح محاباتی، هبه و هر نقل‌وانتقال بلاعوض، پرداخت هر قرض (حال یا مؤجل) و هر معاملهٔ مقیدکنندهٔ مال که به ضرر طلبکاران تمام شود، باطل و بلااثر است |
| معاملات مضر پیش از توقف | ۴۲۴ | معاملهٔ پیش از تاریخ توقف که برای فرار از دین یا اضرار به طلبکاران انجام شده و ضررش از یک‌چهارم قیمت حین معامله بیشتر است، قابل فسخ است، مگر طرف معامله پیش از حکم فسخ تفاوت قیمت را بپردازد؛ دعوای فسخ ظرف دو سال از وقوع معامله پذیرفته می‌شود |
| معاملهٔ صوری | ۴۲۶ | اگر صوری یا مسبوق به تبانی باشد، خودبه‌خود باطل است و عین و منافع مسترد می‌شود |
| نفقهٔ تاجر و خانواده | ۴۴۷ | اگر وسیلهٔ دیگری برای اعاشه نداشته باشد، می‌تواند نفقه را از دارایی خودش بخواهد؛ مقدار آن را عضو ناظر با تصویب دادگاه تعیین میکند |
ترجیح‌دادن یکی از طلبکاران بر دیگران و پرداخت طلب او بعد از تاریخ توقف، تاجر را ورشکستهٔ به تقصیر اعلان میکند (بند ۴ ماده ۵۴۱)؛ جزئیات آن در ورشکستگی به تقصیر و تقلب آمده است.
قرارداد ارفاقی توافقی است بین تاجر ورشکسته و طلبکارانش برای پرداخت دیون با شرایط آسان‌تر، که به‌جای تصفیهٔ کامل منعقد می‌شود. چند قاعدهٔ مهم از متن قانون:
اگر قرارداد ارفاقی منعقد نشود، مدیر تصفیه فوراً به تصفیه و تفریغ عمل ورشکستگی شروع میکند (ماده ۵۰۴).
ماده ۵۳۶ می‌گوید هم حکم اعلان ورشکستگی و هم حکمی که تاریخ توقف را قبل از اعلان تعیین میکند قابل اعتراض است. ماده ۵۳۷ مهلت‌ها را اینطور گفته است:
ماده ۵۳۹ مهلت استیناف از حکم ورشکستگی را ده روز از ابلاغ می‌گوید (با افزایش یک روز به ازای هر شش فرسخ فاصله برای کسانی که بیش از شش فرسخ از مقر دادگاه دورند). ماده ۵۴۰ هم می‌گوید قرارهای تعیین یا تغییر عضو ناظر و مدیر تصفیه، قرارهای راجع به اعانه برای تاجر، فروش اموال و چند قرار دیگر قابل اعتراض و استیناف و تمیز نیست.
اگر تاجر یا شرکت تجاری نیستید، مسیر شما اعسار است؛ نمونهٔ دادخواست و مهلت سی‌روزه را ببینید.
آخرین بازبینی محتوا: ۳ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.
این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.
اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.
روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.
مشاهده گزینه‌های نصب