بازبینی‌شده توسط تیم حقوقی پارسی وکیل · آخرین به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
مالکیت فکری

ثبت برند (علامت تجاری): مراحل، مدت و ابطال

از ۱۴۰۳ قانون جدیدی جای قانون ۱۳۸۶ را گرفته است. اینجا مواد قانون جدید را با شماره می‌خوانید: چه علامتی ثبت نمی‌شود، اظهارنامه تا گواهینامه چه مراحلی دارد، گواهینامه چند سال اعتبار دارد و چرا علامتِ بدون استفاده ممکن است باطل شود. هزینه‌ها تعرفه‌ای‌اند و نیامده‌اند.

قانون ۱۴۰۳ (قانون ۱۳۸۶ نسخ شده)
اعتبار گواهینامه: ۱۰ سال
بازبینی ۵ آبان ۱۴۰۵

ثبت برند چطور انجام می‌شود؟

پاسخ کوتاه: ثبت علامت تجاری امروز تابع «قانون حمایت از مالکیت صنعتی» (مصوب مجلس ۱۴۰۳/۰۳/۰۱) است و ماده ۱۵۰ آن «قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری» ۱۳۸۶ را نسخ کرده است. علامت تجاری «هر نشان قابل رؤیتی است که کالاها یا خدمات اشخاص را از هم متمایز می‌سازد» (ماده ۹۵). مسیر ثبت: اظهارنامه (ماده ۹۷)، بررسی حداکثر سه‌ماهه (ماده ۱۰۳)، انتشار و اعتراض تا یک ماه، و سپس ثبت و گواهینامهٔ ده‌ساله با امکان تمدید دهساله (ماده ۱۱۱). طبق اعلان پورتال مرکز مالکیت معنوی (دریافت ۵ آبان ۱۴۰۵) همهٔ فرایندها الکترونیکی است.
منبع قدیمی را از جدید جدا کنید: ماده‌های ۳۷، ۴۰ و ۵۹ «قانون ۱۳۸۶» دیگر حکم جاری نیستند، هرچند پرسش‌های پرتکرار پورتال هنوز گاهی به قانون قدیم ارجاع می‌دهد. آیین‌نامهٔ اجرایی جدید (ماده ۱۴۹) در این بررسی پیدا نشد؛ مرکز مالکیت معنوی آیین‌نامهٔ ۱۳۸۷ را کنار قانون ۱۴۰۳ فهرست کرده و آن آیین‌نامه تا تصویب آیین‌نامهٔ جدید در حدی که مغایر قانون نباشد اجراست.

علامت، نام تجاری و علامت جمعی

اصطلاحتعریف قانونی (ماده ۹۵)
علامت تجاریهر نشان قابل رؤیتی که کالاها یا خدمات اشخاص را از هم متمایز می‌سازد
نام تجاریهر اسم یا عنوانی که معرّف و مشخص‌کنندهٔ شخص حقیقی یا حقوقی عرضه‌کنندهٔ کالا یا خدمت است
علامت جمعیمالک آن می‌تواند صنف، تعاونی، اتحادیه و مانند آن باشد

نام تجاری حتی بدون ثبت مشمول حمایت قانون است (ماده ۱۱۷)؛ ثبت نام شرکت نزد اداره ثبت شرکت‌ها با ثبت علامت یا نام تجاری نزد مرجع مالکیت صنعتی یکی نیست. ثبت شرکت را در راهنمای ثبت شرکت بخوانید.

چه علامتی ثبت نمی‌شود؟

ماده ۹۶ یازده مورد را می‌شمارد؛ مهم‌ترین‌ها:

  • علامتی که کالاها یا خدمات یک شخص را از دیگران متمایز نسازد (بند ۱)؛
  • علامتی که مفاد یا بهره‌برداری از آن خلاف موازین شرعی، قانونی یا نظم عمومی باشد یا موجب وهن مقدسات دینی شود (بند ۲)؛
  • علامتی که موجب گمراهی عموم شود، به‌ویژه دربارهٔ مبدأ جغرافیایی یا خصوصیات کالا یا خدمات (بند ۳)؛
  • علامتی که شبیه یا ترجمهٔ علامت یا نام تجاری ثبت‌شده یا دارای حق تقدم برای همان کالا یا خدمات باشد، مشروط بر گمراهی عموم (بند ۶)؛
  • عین یا شبیه علائم تأییدکنندهٔ سازمان‌هایی مثل سازمان ملی استاندارد و وزارت بهداشت (بند ۱۰)؛
  • عین طرح صنعتی ثبت‌شدهٔ دیگری برای همان کالاها یا خدمات (بند ۱۱)؛
  • بندهای دیگر علائم معروف، نشان‌ها و پرچم و نام سازمان‌های بین‌دولی و آثار تاریخی را در بر می‌گیرد. «علائم معروف» همان علائم ماده ۶ مکرر کنوانسیون پاریس است و تشخیص آن با مرجع ثبت است (تبصره).

از اظهارنامه تا گواهینامه

  1. اظهارنامه (ماده ۹۷): روی برگهٔ مخصوص و به زبان فارسی، با نمونهٔ علامت، توصیف کامل و فهرست کالا یا خدمات. برای هر علامت اظهارنامهٔ جداگانه لازم است (ماده ۱۰۲).
  2. پیوست‌ها (ماده ۹۸): مدرک هویت، مدرک تعهد به استفاده از علامت یا مدارک فعالیت در تولید، توزیع یا خدمات، و مدرک حق تقدم. طبق تبصره، اگر ظرف یک سال از ثبت از علامت استفاده نکنید یا مدرک فعالیت ندهید، گواهینامه از تاریخ تقدیم اظهارنامه ملغی محسوب می‌شود. نقص مدارک را ظرف ۳۰ روز رفع کنید (ماده ۱۰۱).
  3. بررسی (ماده ۱۰۳): مرجع ثبت حداکثر ظرف سه ماه از وصول اظهارنامه آن را از نظر شرایط قانون و تطبیق طبقه با آخرین ویرایش طبقه‌بندی بین‌المللی بررسی می‌کند. اگر رد شود، در هیأت ماده ۲۳ قابل اعتراض است.
  4. انتشار و اعتراض (ماده ۱۰۳ و ۱۰۴): مرجع ثبت حداکثر ظرف یک هفته مفاد اظهارنامه را منتشر می‌کند؛ هر ذی‌نفع تا یک ماه می‌تواند به استناد مواد ۹۵ و ۹۶ اعتراض کند. متقاضی ظرف بیست روز از ابلاغ پاسخ کتبی می‌دهد؛ سکوت یا پذیرش یعنی استرداد درخواست؛ اگر اعتراض را وارد نداند، معترض ظرف بیست روز به هیأت ماده ۲۳ شکایت می‌کند.
  5. ثبت و گواهینامه (ماده ۱۰۶): پس از مهلت‌ها و پذیرش نهایی و دریافت هزینه، علامت ثبت و گواهینامه صادر می‌شود؛ اگر هزینه در مهلت پرداخت نشود، اظهارنامه منتفی تلقی می‌شود.
  6. مسیر الکترونیکی (پورتال، دریافت ۵ آبان ۱۴۰۵): عضویت در سامانهٔ ثنا ← ثبت‌نام در سامانهٔ مالکیت معنوی ← ثبت اظهارنامهٔ علامت تجاری. پورتال می‌گوید بعد از ۳۰ روز از انتشار آگهی، در صورت نبودن اعتراض، ابلاغیهٔ پذیرش صادر می‌شود و گواهینامه الکترونیکی است.

چه کسی و از چه راهی درخواست می‌دهد؟

قانون فهرست متقاضیان علامت را نیاورده؛ ماده ۹۸ «مدرک مثبت هویت متقاضی یا متقاضیان» را می‌خواهد و ماده ۱۰۷ اجازه می‌دهد دو یا چند شخص علامتی را مشترکاً ثبت کنند. بیان پورتال مرکز مالکیت معنوی (دریافت ۵ آبان ۱۴۰۵؛ تغییرپذیر): شخص حقیقی با احراز هویت و ثبت‌نام در سامانهٔ ثنا حساب کاربری فعال می‌کند؛ اشخاص حقوقی گواهی امضای دارندگان حق امضا را از دفاتر اسناد رسمی می‌گیرند؛ اگر دفترخانه مدارک را تأیید نکند اظهارنامه «کان لم یکن» می‌شود و باید اظهارنامهٔ تازه ثبت کرد (مهلت اعلام‌شدهٔ ۳۰ روز از ثبت اظهارنامه)؛ و هر مدرک و مجوز فعالیت مرتبط با کالا و خدمات انتخابی باید بارگذاری شود. کارت بازرگانی طبق همان پورتال مجوز محسوب نمی‌شود و فقط برای علامتِ غیرفارسی یا درخواست صادرات به کار می‌آید.

مهلت‌ها برای اشخاص مقیم خارج از کشور شصت روز لحاظ می‌شود (ماده ۱۴۷)، و حق تقدم برای علائم تجاری شش ماه است (ماده ۱۱۶، تبصره ۲). پورتال می‌گوید «عدم مشاهدهٔ علامت درخواستی در بخش جستجو به معنای ثبت آن نیست».

اعتبار گواهینامه و تمدید

ماده ۱۱۱: «مدت اعتبار گواهینامهٔ ثبت علامت، ده سال از تاریخ ثبت اظهارنامهٔ آن است.» تمدید برای دوره‌های متوالی ده‌ساله ممکن است، به شرط آنکه شش ماه پیش از انقضا با پرداخت هزینه درخواست شود؛ تا شش ماه پس از انقضا هم با پرداخت جریمه‌ای که دو برابر حق‌الثبت است می‌شود تمدید کرد (تبصرهٔ ۱). مبنای دقیق ده سال را (تاریخ ثبت یا تسلیم) تفسیر نکنید و عین ماده را بخوانید؛ در قانون ۱۳۸۶ عبارت «از تاریخ تسلیم اظهارنامه» بود. مبلغ هزینه‌ها را قانون جدید در ماده ۱۴۰ آورده و این صفحه عددی نمی‌نویسد.

ابطال و عدم استفاده

حالتحکم قانونماده
نقض شرایط ماهوی (مواد ۹۵ و ۹۶)هر ذی‌نفع حداکثر تا پنج سال پس از ثبت می‌تواند ابطال گواهینامه را از مرجع قضایی بخواهد۱۱۰
عدم استفادهاستفاده‌نکردن کلی یا جزئی دست‌کم سه سال کامل از تاریخ ثبت تا یک ماه پیش از درخواست ذی‌نفع (مگر قوهٔ قهریه مانع بوده)؛ اثر ابطال از صدور حکم قطعی است۱۱۰
تعهد استفاده یا مدرک فعالیتعدم استفاده ظرف یک سال از ثبت یا ندادن مدرک، گواهینامه را از تاریخ تقدیم اظهارنامه ملغی می‌کند (طبق متن قانون؛ اجرای عملی تأیید نشد)۹۸ تبصره
ثبت با سوءنیت علیه استفاده‌کنندهٔ پیشینصاحب علامتی که دست‌کم یک سال پیش از درخواست ثبت ناقض استفادهٔ مستمر داشته می‌تواند ابطال را از دادگاه بخواهد۱۰۵
بهره‌برداری از نام یا علامتظرف پانزده ماه پس از ثبت باید در بهره‌برداری تجاری استفاده شود؛ وگرنه ثبت نام و علائم مشابه مجاز است۱۲۱

این چهار قاعده را با هم اشتباه نگیرید: یک سال (ماده ۹۸ تبصره)، سه سال (ماده ۱۱۰)، پنج سال (ماده ۱۱۰) و پانزده ماه (ماده ۱۲۱).

حق صاحب علامت و نقض آن

  • حقوق ناشی از ثبت در حدود کالا و خدماتی است که علامت برای آن‌ها ثبت شده (ماده ۹۹)؛ استفادهٔ دیگری از علامت ثبت‌شده منوط به موافقت مالک است (ماده ۱۰۰).
  • بهره‌برداری غیرمجاز از نام یا علامت تجاری که نوعاً فریب عموم شود جرم است و جزای نقدی درجهٔ پنج یا دو برابر خسارات واردشده، هر کدام بیشتر، دارد (ماده ۱۳۱ بند ۲)؛ طبق تبصرهٔ ۳ این بند قابل‌گذشت نیست.
  • اختلافات قانون در صلاحیت شعب «مجتمع قضائی ویژهٔ مالکیت فکری» در تهران است؛ تا تشکیل آن، ماده ۵۹ قانون ۱۳۸۶ مجری است (ماده ۱۴۳، تبصرهٔ ۴). تشکیل واقعی این مجتمع تأیید نشد. اختلافات قابل ارجاع به داوری است، مگر موضوع اختلاف اصل اعتبار حقوق باشد (تبصرهٔ ۱).
  • تصمیم‌های نهایی هیأت رسیدگی به اختلافات ثبت مالکیت صنعتی ظرف یک ماه از ابلاغ در مرجع قضایی قابل اعتراض است (ماده ۲۳، تبصرهٔ ۱).

لاتین، صادرات و ثبت بین‌المللی

  • کلمهٔ لاتین: پورتال (۵ آبان ۱۴۰۵) می‌گوید طبق ماده ۸ آیین‌نامهٔ ممنوعیت به‌کارگیری الفاظ بیگانه، درخواست علامت با کلمات لاتین فقط برای خدمات صادرات ممکن است و کارت بازرگانی لازم است. ماده ۸ آیین‌نامه می‌گوید کالاهای صادراتی مشروط بر اینکه در داخل توزیع نشوند از شمول قانون و آیین‌نامه خارج‌اند.
  • ثبت بین‌المللی: ایران به موافقتنامهٔ مادرید دربارهٔ ثبت بین‌المللی علائم پیوسته است (قانون ۱۳۸۲)؛ پورتال «راهنمای ثبت اظهارنامهٔ بین‌المللی علامت تجاری (تحت سیستم مادرید)» دارد.
  • مجوز غذا و دارو: به نقل دوتیک (۱۴۰۴/۰۷/۰۸)، معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری اعلام کرده ثبت علامت برای مجوزهای غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو اجباری نیست؛ متن نظر در این بررسی خوانده نشد و پیش‌نویس‌های تازهٔ آن سازمان قاعدهٔ لازم‌الاجرا نیست.

چک‌لیست قبل از ثبت

  1. علامت را در بخش جستجوی پورتال بررسی کرده‌ام؛ می‌دانم نبودنش در جستجو به معنای ثبت‌نشدنش نیست.
  2. علامتم مشمول موارد ماده ۹۶ نیست: متمایز است، گمراه‌کننده نیست و شبیه علامت ثبت‌شده یا معروف نیست.
  3. کالا و خدمات و طبقه را درست انتخاب کرده‌ام؛ حقوق من فقط در حدود همان‌هاست (ماده ۹۹)، و برای هر علامت اظهارنامهٔ جدا لازم است (ماده ۱۰۲).
  4. مدارک فعالیت یا تعهد استفاده را آماده کرده‌ام (ماده ۹۸) و می‌دانم استفاده‌نکردن ریسک ابطال دارد (مواد ۱۱۰ و ۱۲۱).
  5. ثنا و (برای اشخاص حقوقی) گواهی امضا آماده است.
  6. یادآور تمدید را شش ماه پیش از انقضا گذاشته‌ام (ماده ۱۱۱).

به وکیل مالکیت فکری نیاز دارید؟

وکلای پارسی وکیل را بر اساس شهر و تخصص پیدا کنید.

وکیل‌یاب

ادامهٔ مسیر

ثبت اختراع

اختراع، شرایط ثبت و مدت ۲۰ ساله. بخوانید ←

ثبت شرکت

ثبت نام شرکت با ثبت علامت یکی نیست. راهنما ←

نمونه قراردادها

قرارداد مشارکت، همکاری و مجوز بهره‌برداری. فهرست ←

وکیل‌یاب

وکیل در شهر شما. بیابید ←

منابع و آخرین بازبینی

آخرین بازبینی محتوا: ۵ آبان ۱۴۰۵. مواد قانونی از متن قانون نقل و با آن تطبیق داده شده‌اند؛ ارقام و تاریخ‌ها فقط وقتی آمده‌اند که منبع رسمی یا اعلام رسمی داشته‌اند.

  • قانون حمایت از مالکیت صنعتی (مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۰۱؛ تأیید شورای نگهبان ۱۴۰۳/۰۳/۲۳؛ ابلاغ ۱۴۰۳/۰۴/۱۶): مواد ۲۳، ۹۵ تا ۱۲۱، ۱۳۱، ۱۴۳، ۱۴۷، ۱۴۹ و ۱۵۰.
  • قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری (۱۳۸۶) و آیین‌نامه ۱۳۸۷: نسخ‌شده و فقط برای مقایسه؛ قانون الحاق به موافقتنامهٔ مادرید (۱۳۸۲)؛ آیین‌نامهٔ ممنوعیت الفاظ بیگانه ماده ۸؛ قانون مدنی ماده ۲.
  • پورتال مرکز مالکیت معنوی (ipm.ssaa.ir و iripo.ssaa.ir)، دریافت ۵ آبان ۱۴۰۵؛ خبر دوتیک ۱۴۰۴/۰۷/۰۸. تاریخ انتشار در روزنامهٔ رسمی و لازم‌الاجرایی دقیق قانون، آیین‌نامهٔ اجرایی جدید، تشکیل مجتمع قضایی ویژه، هزینه‌ها و مدت عملی بررسی در این صفحه تأیید نشد.

این صفحه راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ وکیل یا نظر مرجع رسمی را نمی‌گیرد. قوانین و ابلاغیه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از اقدام، متن روز و وضعیت پروندهٔ خودتان را بررسی کنید. پارسی وکیل سامانه‌های رسمی را اداره نمی‌کند و استعلام زنده انجام نمی‌دهد.

آنچه احتمالاً می‌پرسید

ثبت برند چند مرحله دارد؟
اظهارنامه، بررسی (حداکثر ۳ ماه)، انتشار (ظرف یک هفته) و اعتراض (تا یک ماه)، و در نهایت ثبت و صدور گواهینامه پس از پرداخت هزینه (مواد ۹۷ تا ۱۰۶). مسیر الکترونیکی پورتال با ثنا شروع می‌شود.
قانون ثبت علامت تجاری کدام است؟
«قانون حمایت از مالکیت صنعتی» (مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۰۱). ماده ۱۵۰ آن قانون ۱۳۸۶ (ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری) را نسخ کرده است.
گواهینامهٔ ثبت علامت چند سال اعتبار دارد؟
ده سال (ماده ۱۱۱) و قابل تمدید برای دوره‌های متوالی ده‌ساله، به شرط درخواست شش ماه پیش از انقضا؛ تا شش ماه پس از انقضا هم با جریمهٔ دو برابر حق‌الثبت ممکن است.
اگر از برندم استفاده نکنم چه می‌شود؟
چند قاعده هست: ماده ۹۸ تبصره (یک سال، لغو گواهینامه طبق متن قانون)، ماده ۱۱۰ (عدم استفادهٔ سه‌سالهٔ کامل، ابطال با درخواست ذی‌نفع) و ماده ۱۲۱ (پانزده ماه برای بهره‌برداری تجاری، وگرنه ثبت علائم مشابه مجاز است).
آیا ثبت شرکت و ثبت برند یکی است؟
نه. ثبت شرکت نزد اداره ثبت شرکت‌هاست و ثبت علامت نزد مرجع مالکیت صنعتی. نام تجاری حتی بدون ثبت مشمول حمایت قانون است (ماده ۱۱۷)، ولی ثبت علامت حقوق ناشی از ثبت را می‌دهد.
چه کسی می‌تواند به ثبت برند من اعتراض کند؟
هر ذی‌نفع تا یک ماه پس از انتشار، به استناد مواد ۹۵ و ۹۶ (ماده ۱۰۳)؛ متقاضی بیست روز برای پاسخ دارد و سکوت یا پذیرش یعنی استرداد درخواست (ماده ۱۰۴).
می‌شود برند را با حروف لاتین ثبت کرد؟
طبق بیان پورتال (۵ آبان ۱۴۰۵) درخواست علامت با کلمات لاتین فقط برای خدمات صادرات ممکن است و کارت بازرگانی لازم است؛ مبنای آن ماده ۸ آیین‌نامهٔ ممنوعیت الفاظ بیگانه است.
برای مجوز غذا و دارو باید حتماً برند ثبت کرد؟
به نقل دوتیک، معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری (۱۴۰۴/۰۷/۰۸) اجباری‌نبودن ثبت علامت برای مجوزهای غذایی و آشامیدنی را اعلام کرده است؛ متن نظر خوانده نشده و دامنه‌اش را با سازمان غذا و دارو بررسی کنید.
هزینهٔ ثبت برند چقدر است؟
قانون هزینه‌ها را در ماده ۱۴۰ آورده و پورتال می‌گوید هزینه‌ها طبق همان ماده دریافت می‌شود؛ مبلغ تعرفه‌ای است و در این صفحه نیامده. رقم روز را از پورتال بگیرید.
برای متقاضی خارجی یا مقیم خارج چه مهلتی است؟
برای اشخاص مقیم خارج از کشور به‌جای مهلت‌های یک‌ماهه، شصت روز لحاظ می‌شود (ماده ۱۴۷). پورتال ورود از «دولت من» را فقط برای افراد حقیقی ایرانی می‌گوید؛ شرایط متقاضی خارجی تأیید نشد.

سرویس‌های مرتبط دیگر

اگر این صفحه برایتان جذاب بود، این مطالب و سرویس‌ها هم احتمالاً مفید خواهند بود.

کار را با نصب پارسی وکیل آغاز کنید

روی هر سکویی هستید، یک گزینه مناسب پارسی وکیل برای شما آماده است. اندروید نیتیو، نسخه وب، یا ربات‌های تلگرام و بله.

مشاهده گزینه‌های نصب